BILD, op zoek naar fatsoen

Boulevardblad Bild wordt zestig. Maar de grootste krant van Duitsland heeft het moeilijk. De oplage is de laatste tien jaar stevig gedaald. Nu probeert het door Axel Springer opgerichte blad lezers terug te winnen door zich als respectabel voor te doen.

Kai Diekmann, hoofdredacteur van Bild sinds 2001, zag er tot voor kort een beetje smoezelig uit. Dat kwam vooral doordat hij zijn iets te lange haren steeds met een glimmend goedje steil achterover kamde. Sinds een paar weken draagt hij een keurig kort kapsel. Alleen die rare bril met dat zwarte montuur herinnert nog aan zijn vroegere 'seksbazenuiterlijk'. Diekmann is niet langer een rare snuiter. En hij wil dat zijn krant ook wat normaler doet.

Diekmann wil dat zijn blad net zo serieus wordt genomen als de erkende kwaliteitskranten Frankfurter Allgemeine en Süddeutsche Zeitung. Hij wil dat niet langer alleen de 'kleine luiden' Bild lezen maar ook de middenklasse. Om dat te bereiken verbande hij zelfs het dagelijkse bloteborstenmeisje van pagina één naar de binnenpagina's. Men moet Bild immers met goed fatsoen onder de arm kunnen dragen.

Groot was Diekmanns trots toen twee van zijn redacteuren onlangs werden onderscheiden met de prestigieuze Henry Nannen-prijs voor onderzoeksjournalistiek. Beloond werd de hardnekkigheid waarmee de beide journalisten de financiële pekelzonden van bondspresident Christian Wulff aan het daglicht hadden gebracht. Ze deelden de prijs met drie collega's van de Süddeutsche, maar die weigerden bij hen op het ereschavot te stappen.

De Zuid-Duitse journalisten vonden de omgang van Bild met Wulff allerminst prijzenswaardig. Vijf jaar lang had het blad alles wat Wulff deed, zowel openbaar als privé, bejubeld. Twee wetenschappers die alle 1500 Bild-artikelen over Wulff hebben bestudeerd, stelden vast dat het blad zijn koers pas wijzigde toen de positie van de bondspresident al ruimschoots onhoudbaar was geworden.

De filosofie van Bild blijkt dubbelzinnig. Diekmann wil zowel goede journalistiek bedrijven als uitdagende keuzes maken. Het is een spagaat waarbij het blad al meer dan eens de spieren heeft gescheurd. Nog vers in het geheugen ligt de casus Karl-Theodor zu Guttenberg. Ondanks de felle campagne die Bild voor de minister van defensie, een rijzende ster in de politiek voerde, moest de man vanwege een plagiaatsaffaire roemloos het veld ruimen.

Scherpe keuzen behoorden bepaald niet tot de filosofie van Bild toen het blad zestig jaar geleden voor het eerst van de persen rolde. Dat stelt ook Stefan Aust vast, de voormalige hoofdredacteur van Der Spiegel, die door Diekmann is gevraagd om deze week in Bild in vier afleveringen de geschiedenis van het blad te schrijven. Weer zo'n poging van de Bild-baas om door de serieuze pers voor vol te worden aangezien.

In zijn eerste bijdrage memoreert Aust dat oprichter Axel Springer een blad wilde maken dat de wereld toont zoals die is, los van elke politieke voorkeur. Zoals de titel aangeeft, moest het beeld domineren. Het blad wilde 'televisie op papier' zijn. "Wordt Churchill te oud?" stond op de cover van het eerste nummer boven een grote foto van de 78-jarige Britse eerste minister, ook al was die destijds amper twee jaar ouder dan bondskanselier Konrad Adenauer.

Maar vrij van politieke oordelen bleef het blad niet lang. Daarvoor had Axel Springer zelf te veel uitgesproken meningen. Vijftien jaar na de oprichting van Bild formuleerde hij in een rede onomwonden de vier politieke dogma's van zijn krant: "1. Onvoorwaardelijke inzet voor de Duitse eenheid, 2. verzoening van de Duitsers met de Joden, 3. afwijzing van iedere vorm van totalitarisme, 4. vedediging van de sociale markteconomie."

Eigenlijk heel eerbiedwaardige en vredelievende uitgangspunten. Maar Springer formuleerde ze ten tijde van de Koude Oorlog en dat leidde tot agressieve campagnes. Bild was bijvoorbeeld steeds op de hand van revisionisten die terugwilden naar de grenzen van vóór de oorlog. En het voerde een keiharde hetze tegen de omzichtige toenaderingspolitiek van bondskanselier Willy Brandt, die daarvoor de Nobelprijs voor de vrede kreeg.

Het was Brandts wijsheid dat wie de Duitse eenheid wilde, eerst de DDR moest erkennen. Dat is precies wat Bild systematisch weigerde. Al in 1959 besloot het de naam 'DDR' consequent van aanhalingstekens te voorzien, omdat het dat land noch Duits, noch democratisch vond en al helemaal geen eigenstandige republiek. Dertig jaar lang hielden ze dat vol, tot augustus 1989, kort voordat de 'DDR' haar veertigste verjaardag met de val van de Muur bekroonde.

Tegen totalitarisme is natuurlijk iedereen. Maar Bild vertaalde dat uitgangspunt in de jaren zestig in een niet aflatende campagne tegen de studentenprotesten. Bild verweet die 'langharige apen' dat ze niets liever wilden dan de DDR tot de Bondsrepubliek uitbreiden. Maar uitgerekend hun grootste object van haat, studentenleider Rudi Dutschke, was fel tegenstander van het DDR-regime en voorstander van de Duitse hereniging.

Toen Bild zijn scheldkannonades tegen Dutschke zo ver had opgevoerd dat een rechts-radicale lezer hem op straat drie kogels door het hoofd joeg, kwam heel links-liberaal Duitsland tegen het blad en het Springer-concern in opstand. Molotovcocktails vlogen door de redactieruiten, bestelwagens gingen in vlammen op. De studenten organiseerden een 'Springer-tribunaal', dat echter al na de eerste dag vanwege algehele chaos werd verdaagd.

Veertig jaar later, de Koude Oorlog was voorbij en het totalitarisme van Duitse bodem verdwenen, nodigde de Springer-leiding de protesterende heethoofden van destijds uit om alsnog het tribunaal te laten plaatsvinden. Maar de Daniel Cohn-Bendits en Joschka Fischers weigerden op te draven voor een bijeenkomst die overduidelijk bedoeld was om de geschiedenis van Bild wit te wassen.

De nieuwe, jonge leiding van Springer en Bild meende dat een verzoenend gebaar wel kon. De val van de Muur had immers de angel uit Bilds politieke geloof gehaald. Politiek was niet langer een strijd tussen ideologieën maar tussen personen. Bild steunde politici die te kennen gaven het blad als hun voornaamste spreekbuis te willen zien, ongeacht of ze zoals kanselier Helmut Kohl van rechtsen of zoals kanselier Gerhard Schröder van linksen huize waren.

In het post-ideologische tijdperk heeft Bild haar filosofie gereduceerd tot waar het van begin af aan al sterk in was: nieuws altijd vastknopen aan personen, alledaagse taal gebruiken en vooral veel overdrijven. Bild onderscheidde zich voortaan van de concurrentie door zijn heftige koppen in koeienletters, bij voorkeur met woordcombinaties waarin 'Horror-', 'Terror-', 'Ekel-' of 'Sex-' voorkwamen.

Een recent en politiek allerminst onschuldig staaltje daarvan is de consequente aanduiding van de Grieken als 'Pleite-Griechen' (platzak-Grieken). Stemmingmakerij is nog altijd Bilds belangrijkste wapen. De redactie doet onder Diekmann weliswaar steeds meer haar best om het nieuws betrouwbaar te verslaan, maar de lezer die zelf zijn mening wil vormen, blijft zich ergeren aan de sensatiezucht, de boulevardtoon en het rechtstreeks op de man spelen.

Perswetenschappers stellen vast dat het zogeheten 'personaliseren' van het nieuws inmiddels ook bij respectabele kranten in zwang is. Ze spreken zelfs van de 'boulevardisering van de media'. Maar geen blad haalt daarbij zo vaak de woede op de hals van de betrokkenen als Bild en geen blad krijgt daardoor zo veel klachten aan zijn broek. Bild is recordhouder wat betreft het aantal berispingen door de ethische commissie van de Duitse Journalistenbond.

Dat Bild nog altijd voor veel Duitsers onverteerbaar is, bleek toen de uitgever aankondigde dat hij deze zaterdag ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Bild alle veertig miljoen Duitse huishoudens met een exemplaar van de krant wil verblijden. Het plan stuitte op heftig protest. Op speciaal daartoe ingerichte websites heeft inmiddels een kwart miljoen Duitsers te kennen gegeven van de verjaarssurprise verschoond te willen blijven.

Ook postbestellers hebben protest aangetekend. Niet alleen tegen het extra gewicht dat ze moeten meeslepen, maar ook tegen het uitzoeken van de adressen die geen Bild willen. En ze protesteren ook tegen het blad zelf. "Met die rotzooi moeten ze bij mij niet aankomen", schreef een postbode in onvervalst Berlijns op het internetforum van zijn vakvereniging.

Als zelfs gewone postbodes zijn blad niet lusten, ligt Diekmanns doel om van Bild een voor de doorsnee Duitser aantrekkelijk blad te maken nog in een ver verschiet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden