Bijverdienen? Geef je buurman aan

Jacht op overtreders lucratieve handel in Zuid-Korea 'Gluurcultuur verziekt sfeer'

Een paar tientjes voor het aangeven van iemand die de vuilnis te vroeg buiten zet tot tienduizenden euro's voor het melden van hardnekkige belastingontduiking. De jacht met verborgen camera's op wetsovertreders is in Zuid-Korea uitgegroeid tot een lucratieve industrie. Moon Seong-ok opende zelfs een school voor het opleiden van de premiejagers, in Korea sarcastisch bekend als paparazzi.

Op een bepaalde dag gaf Moon 1500 verkeersovertreders aan, zegt hij. "Een makkie, want in woonwijken worden gigantisch veel verkeersovertredingen gemaakt. Dus zat ik de hele dag achter een raam met m'n camera." Maar dat is al lang geleden. Naast het runnen van de school aast Moon tegenwoordig op zware overtredingen zoals belastingfraude door plastisch chirurgen of het illegaal dumpen van bedrijfsafval. "Toen ik begon waren er maar twee overtredingen, voor huisvuil en verkeer. Nu zijn er al 360 die tegen een beloning gemeld kunnen worden bij diverse overheidsinstanties."

De Zuid-Koreaanse autoriteiten besteden de agententaken graag uit om meer boetegeld te innen en te besparen op loonkosten. Drogisten die medicijnen verkopen waar ze geen licentie voor hebben, restaurants die hygiëneregels overtreden; ieder overheidsorgaan heeft tegenwoordig wel een meldpunt met kassa. Onder zowel linkse als rechtse regeringen groeide het aantal meldpunten. Moon leidde naar eigen zeggen in dertien jaar tijd zo'n 8500 studenten op, waarvan er zeker 1500 fulltime aan de slag zijn.

Populaire slachtoffers zijn de academies waar Koreaanse jongeren en masse naartoe gaan om zich bij te laten scholen. Het is een specialiteit van Moon, die voor twee leerlingen - een huisvrouw en een student - uitlegt hoe ze de uitbaters op heterdaad kunnen betrappen. "We zijn eigenlijk hele goede acteurs", vertelt Moon. "Ga naar binnen en vertel dat je broer, zoon of zus wanhopig hun vaardigheden bij moeten spijkeren voor hun baan." Hij vervolgt met uitgebreide instructies over het verzamelen van bewijsmateriaal en het gebruik van verborgen camera's die Moon monteert in portemonnees of kleding. Het doel is een prijsopgave te krijgen die de wettelijke standaard overschrijdt, een veelvoorkomende overtreding.

"Deze praktijken verzieken de sfeer. Ik zag eens een bejaarde vrouw die gesnapt werd toen ze het verkeerde type zak had gebruikt voor haar huisvuil. De boete was meer dan honderd euro. De arme mensen zijn de pineut. Dit stuurt de samenleving echt de foute kant op", vertelt Ku Ja-kyeong. Hij is de enige die, overigens zonder succes, ooit protest aantekende bij de VN-Mensenrechtencommissie. "Veel vrienden en familie zijn het met me eens, maar durven niet op te staan uit angst voor represailles", zo verklaart Ku. Maar Moon wuift kritiek weg dat het besluipen van medeburgers zorgt voor Noord-Koreaanse toestanden waarin achterdocht de levenssfeer verziekt of er een oase voor corruptie wordt gekweekt.

"Dat is typische kritiek van mensen die iets te verbergen hebben. Iedereen heeft zich aan de wet te houden. De vrouw die een fout maakt met het huisvuil zal haar buurtgenoten vertellen beter op te letten als ze zo'n boete krijgt. Op één dag had ik een keer een chauffeur die twintig keer een overtreding maakte. Toen realiseerde ik mij dat het systeem essentieel is voor een veiligere samenleving."

De studenten, die zojuist een lesje liegen voor een eerlijke samenleving hebben gekregen, zijn weinig idealistisch over hun nieuwe bijbaan. Ze vonden Moon's school na het horen van verhalen over extreem goed verdienende paparazzi. Zelf zou rolmodel Moon een miljoen euro per jaar omzetten. "Ik doe het voor het geld", zegt de 21-jarige universiteitsstudent Park. Een betere samenleving? "Nou ja, dat ook een beetje, maar niet echt", mompelt hij.

Moon kan niet verzekeren dat veel van zijn ex-studenten zich niet laten verleiden zich om te laten kopen door hun betrapte overtreders. "Ik heb twee keer meegemaakt dat overtreders me geld boden, maar ben er niet voor gezwicht. Ik benadruk ethische verantwoordelijkheid in mijn lessen en laat de studenten een document ondertekenen dat legaal geldig is. Als ze worden betrapt bij het breken van hun gelofte door omkoping kan dat een fikse gevangenisstraf opleveren."

Koreaanse politiek gluurt er zelf ook op los
Ook de Zuid-Koreaanse staat zelf is bedreven in het bespieden van nietsvermoedende burgers. Met medeweten van de regering bleek vorige week dat ruim 2600 Zuid-Koreanen jarenlang in de gaten zijn gehouden. Vooral mensen met kritiek op de regering werden op de voet gevolgd, onder wie zakenmannen, journalisten, vakbondsleden en politici. De grootste oppositiepartij schreeuwt moord en brand over de rol van de conservatieve regeringspartij in het gluurschandaal. Volgens de regeringspartij heeft de oppositie zelf boter op het hoofd: zo'n 80 procent van het begluren vond immers plaats onder de vorige regering, waar de voorloper van die partij in zat. De huidige regering heeft wetten geïntroduceerd die dergelijke controle legaal maken waardoor zelfs internationale mensenrechtenorganisaties Zuid-Korea op de vingers tikken. Zo geldt er op internet een identificatieplicht die anoniem bloggen of discussiëren op één van de vele populaire internetforums onmogelijk maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden