Bijspijkeren voor de examens doe je niet meer met je neus in de boeken, maar op YouTube

Liza de Haan. Beeld Werry Crone

In de aanloop naar het eindexamen maken scholieren volop gebruik van betaalde video’s en online-examentrainingen. Het is een lucratieve inkomstenbron voor commerciële partijen, maar helpt het ook echt?

Zelf heeft hij een enorme hekel aan lezen en leren. Op de middelbare school zakte hij voor zijn eigen eindexamen, vertelt Micha Proper (25) zonder schroom. De tweede keer lukte het wel, maar tijdens zijn studie communicatiemanagement kwam hij zichzelf al snel weer tegen. De boeken waren nog dikker en de stof was nog taaier. Hij liet de boel versloffen en kreeg een bindend studieadvies. “Toen dacht ik: wat nu?”

Geïnspireerd door zijn eigen geworstel op school besloot Proper zijn boekentas aan de wilgen te hangen en ‘Digistudies’ op te zetten: een YouTube-kanaal met uitlegvideo’s voor scholieren die zich voorbereiden op hun eindexamen. Hij begon klein, met docenten Engels en Frans die een presentatie inspraken. “Het werd gelijk goed bekeken. Inmiddels hebben we al meer dan 700 video’s gemaakt voor alle examenvakken.”

Verdienmodel

De video’s waren eerst gratis, maar staan inmiddels achter een betaalmuur. Voor 15 euro per maand krijgen scholieren onbeperkt toegang tot alle materiaal, voor 8 euro eenmalig tot de video’s van één vak. De laatste weken - in aanloop naar het eindexamen - heeft Proper al zeker tweeduizend betalingen ontvangen, zegt hij. “Het gaat verbazingwekkend goed.” Dit geldt niet alleen voor het bedrijfje van Proper. De branche van online-examentrainingen en uitlegvideo’s bloeit, bleek eerder uit onderzoek van Oberon en SEO Economisch Onderzoek. Het commerciële aanbod van bijles, huiswerkbegeleiding en examentrainingen (in jargon: schaduwonderwijs) is een goudmijn. Eind 2017 waren er 616 bedrijven in Nederland bekend die iets dergelijks aanbieden. Van ruim de helft daarvan was de omzet van 2015 bekend bij het CBS: bij elkaar zo’n 74 miljoen euro.

Effectiviteit onzeker

Het aantal bedrijfjes stijgt vermoedelijk nog steeds, zegt onderzoeker Wendy de Geus van Oberon. Maar de effectiviteit is nog nooit onderzocht en er is weinig over bekend. “We weten niet of de kwaliteit van betaalde examentrainingen beter is dan de gratis trainingen die scholen zelf aanbieden.”

Docent Henk Vegter valt het op dat veel mensen gebruikmaken van betaalde sites en trainingen, terwijl er ook ‘best veel goeds’ gratis wordt aangeboden. Zelf beheert hij de gratis website RekenTube, waar hij zelfgemaakte filmpjes over wiskunde en rekenen op plaatst. Op een normale schooldag krijgen die zo’n duizend views. In een toetsperiode loopt dat op tot vijfduizend per dag. “De site heb ik in eerste instantie gemaakt voor mijn eigen leerlingen”, zegt Vegter, die als wiskunde- en rekendocent in het voortgezet speciaal onderwijs werkt. “Zo kunnen ze tijdens het maken van hun werk de uitleg nog een keer terugkijken.”

Zijn filmpjes zijn gratis en aan advertenties doet Vegter niet. Zijn scholieren verklaren hem soms voor gek, want de kosten draagt hij bewust zelf. “Als docenten iets voor hun leerlingen maken, vind ik het not done om daar geld voor te vragen als je het verder deelt. Maar als een commerciële partij dit doet, begrijp ik dat het geld kost.”

Ongelijke kansen

Dat leerlingen steeds meer mogelijkheden hebben om zichzelf online bij te spijkeren, is natuurlijk mooi. Maar het is de vraag of het grote aanbod van betaalde examentrainingen en video’s gelijke kansen in het onderwijs ten goede komt. Ouders met veel geld kunnen eindeloos investeren in dure examentrainingen voor hun kinderen, terwijl minder rijke ouders daar geen toegang tot hebben. De vraag of dat een zorgelijke ontwikkeling is, is moeilijk te beantwoorden. De relatie tussen het gebruik van schaduwonderwijs en kansengelijkheid is in Nederland nog niet onderzocht, en het onderzoek naar het oorzaken voor het gebruik staat nog in de kinderschoenen.

Toch is onderwijswetenschapper Frank Cornelissen van de UvA al kritisch. “Natuurlijk dragen die betaalde examentrainingen niet bij aan kansengelijkheid”, zegt hij. “De scheidslijn tussen hoger- en lageropgeleiden wordt hiermee versterkt. Het werkt segregatie in de hand.”

Hij vindt het vooral onwenselijk dat sommige scholen samenwerken met commerciële partijen en leerlingen als ‘extraatje’ betaalde trainingen aanbieden. “Waarom doen ze dat? Die scholen moeten zich afvragen of ze zelf wel genoeg doen aan de voorbereiding van het examen. Het signaal dat je uitstuurt is onwenselijk. Segregatie in de hand werken is niet je opdracht als school. Het is je opdracht om iedereen op een gelijke manier voor te bereiden op vervolgonderwijs en een plek in de maatschappij.”

Ondernemer Proper is het eens met die kritiek. Wel verwacht hij dat het aantal betaalde trainingen de komende jaren groeit. Er valt nu eenmaal geld mee te verdienen, en scholen zijn volgens hem niet zo innovatief. “Video’s zijn erg ondergewaardeerd in het onderwijs. We zijn bezig met een kleine revolutie. Nu word je als slim gezien als je goed kunt lezen. Maar sommige mensen werken gewoon anders.” Hij gniffelt. “Als dit er was geweest in mijn examentijd, had ik alleen maar tienen gehaald.”

Liza de Haan (18) 6 vwo, O.R.S. Lek en Linge, Culemborg

“Ik sta er niet supergoed voor, dus ik ben wel een beetje zenuwachtig. Ik kijk veel uitlegvideo’s op YouTube, zoals die van Jortgeschiedenis (van docent Joost van Oort, red.). Hij vertelt met een heel monotone stem, dus het is niet heel leuk om naar te kijken. Maar op de een of andere manier onthoud ik het wel beter.

Ik kijk ook video’s van de WiskundeAcademie. Zij laten berekeningen zien op een bord. Dat helpt mij. Limieten en scheve asymptoten vond ik heel lastig. Daar heb ik een filmpje over gekeken en nu snap ik het. Een ander persoon legt het weer heel anders uit.

Deze week heb ik ook een online-examentraining voor wiskunde aangeschaft, een van mijn mindere vakken. Die kostte 50 euro, maar dat betalen mijn ouders. Het zijn 174 oefenopgaves met verschillende filmpjes.

In de klas hoeven we van mij niet meer filmpjes te kijken. De lessen zijn er voor de uitleg van de docenten. Onlinetrainen wordt op onze school niet per se aangemoedigd. Maar ik had toch iets meer hulp nodig, dus ik heb zelf besloten om het zo te doen. Hierna ga ik hbo international business doen. Ik heb me al ingeschreven, dus ik wil gewoon heel graag slagen.”

Jessie de Wilde (17), 6 vwo, Montessori Amsterdam

Jessie de Wilde Beeld *

“Ik vind met video’s werken wel fijn. Vooral bij biologie en natuurkunde, daar ben ik minder goed in. Ik doe veel bètavakken. In het boek leggen ze dingen soms een beetje vaag uit. Verbaal slaat het meer aan. Ik probeer eerst filmpjes te kijken en dan een proefexamen te maken.

Bij Digistudies staan alle vakken overzichtelijk op een rijtje. Dat is wel chill in deze laatste weken met alle chaos. Het kost niet belachelijk veel en je hebt er veel aan. Filmpjes kijken is minder intensief dan lezen, je kunt achterover hangen in je stoel als je even geen concentratie meer hebt. Ik raad het ook aan vriendinnen aan. Ik heb er een keer iets over op mijn Instagram-story gezet, en nu doen zij het ook.

Ik doe het niet om hoge cijfers te halen. Ik ben niet echt een stresskip. Bij mij is de druk niet zo hoog, ik sta er prima voor en neem volgend jaar een tussenjaar.

In de klas zouden meer filmpjes soms ook helpen. Bij biologie laat de docent veel filmpjes zien. Maar bij anderen begrijp ik soms geen zak van de uitleg, bijvoorbeeld bij moeilijke quantumdingen. Dan denk ik: volgens mij begrijpt mijn docent het zelf niet eens.”

Lees ook: 

Is het eindexamen toe aan een update?

Het centraal eindexamen voor vmbo, havo en vwo is toe aan een fikse modernisering. Het is niet meer van deze tijd, vindt voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad. Er moeten meer examenmomenten komen, en leerlingen moeten de kans krijgen om vakken waar ze goed in zijn op een hoger niveau af te sluiten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden