Bijna te moeilijk om in deze ziel te kijken

Wonderlijk, de nieuwe variant van Coen Verbraaks prijswinnende serie 'Kijken in de ziel'. Hij interviewde daarin psychiaters, voetbaltrainers, advocaten, politici, artsen, topondernemers, journalisten en rechters. In het tweeluik 'Kijken in de ziel: Op de drempel' interviewt hij weliswaar een (gewezen) rechter, psychiater, journalist, ondernemer, maar hij spreekt hen over hun naderende dood. Ze zitten er als mens, zonder het harnas van hun beroep om zich heen.

Dit keer landde het interviewmozaïek recht in de ziel. Hoe heftig die gesprekken, met filosoof René Gude die zo mooi over zijn eigen einde kon denken. Met journalist Albert de Lange (het Parool) die een geestige column schreef over zijn ziekteproces. Beiden zijn inmiddels overleden. Bijna doodgaan roept niet zomaar angst, woede en verdriet op. Margo de Jonge, Karin van Ringen en de anderen treuren om de wereld die doordraait zonder hen, maar wat hen nog rest heeft meer kleur.

De 21-jarige studente Laura Maaskant gaf bijna licht, zo wijs vertelde ze over haar leven zonder toekomst. Ze plande weer een vakantie. Dan had ze tenminste voorpret, ongeacht of ze tegen die tijd nog bestond. (Het gaat zelfs wat beter, blogt ze deze week).

Voor sommige kijkers zal het te veel zijn geweest - ook ik zat na tien minuten nog slechts in mijn eentje voor de tv. Niet omdat het slechte tv was. Het was te goed. Te echt. Misschien moet er wel een laagje humor of verbeelding over het einde heen liggen, om het ongemak te kunnen verdragen.

René Gude had Coen Verbraak benaderd voor deze variant op zijn serie. Puur technisch gezien werkte de formatwijziging goed: dit was kijken in de naakte ziel. Maar het kijken gaat niet met dezelfde honger als normaal. De beroepsgroep-gesprekken zijn altijd vitaal, vol ingehouden macht en kracht, in toom gehouden door Verbraaks zoetgevooisde stem. Ze nodigen uit tot lekker nieuwsgierig meedenken om drijfveren te ontmaskeren en dilemma's uit te benen. Denk dat 'lekker' nu maar weg.

Nog iets wat confronteert: je voelt dat Verbraak er niet hard in gaat. Hier past deemoed. Hij stelt heus ook wel de moeilijke vragen: 'Je tweeling van drie zal zich jou niet herinneren... Wat doe je daarmee?' Of over uitbehandeld zijn: 'Dus je hoort er niet meer bij?'

Maar de fluwelen handschoen blijft aan, en juist dat verlies van het krachtenspel is moeilijk te verkroppen. We zien live hoe de ontwapenende René Gude het zelf beseft. Hij vertelt zijn metafoor van de bootjes: wie gaat sterven, verruilt de speedboot van het ambitieuze leven voor de roeiboot waarin hij achterstevoren peddelt - het perspectief op zijn leven in eigen hand nemend. Met vertrouwen vertelt hij nog dat zijn vrouw, beide zoons van begin dertig en hij vaak bekijken hoe ze eraan toe zijn. Dan stilte. "Ik twijfel opeens of ik wel echt weet hoe ze eraan toe zijn. Stel je voor dat dat slechter is dan ik denk?" Zijn stem wordt dik. Misschien wordt hij gespaard. En hij breekt. "Ik wil tot het einde toe in elkaars buurt blijven. Niet eerder afscheid nemen dan strikt noodzakelijk."

Dan ben ik weer blij dat ik tot het einde toe gekeken heb. Ik ben heel even in de buurt gebleven.

Nog te zien: 11 januari, NPO2

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden