Bijna niemand wil in Moldavië in de republiek Transnistrië blijven

In de fontein achter het Leninmonument spelen achtergebleven kinderen. Heel wat kinderen worden door hun grootouders opgevoed.Beeld Pierre Crom

De republiek Transnistrië in Moldavië loopt leeg. Bewoners zoeken een beter leven in Rusland of het Westen. 'Van mijn klasgenoten zijn er misschien één of twee gebleven.'

In de namiddag, als de hitte afneemt en het zonlicht de bladeren van de acacia's van een milde glans voorziet, blijkt er leven te zijn in Bender. Drie kinderen van een jaar of zeven stappen in de oude zweefmolen bij de boulevard langs de rivier de Dnjestr. Als de opzichter de hendel omhaalt begint het gevaarte te draaien, wonderwel zonder gepiep en gekraak. Af en toe klinkt een kreet van plezier, als de stoeltjes hoog en snel door de lucht gaan.

"Er zijn zo weinig mensen omdat iedereen in het buitenland zit." Irina Roedenko, eind twintig, wandelt over de boulevard met haar Russische geliefde Andrej Kalzanov. Voor het eerst in vijf jaar is ze terug, voor een vakantie in de stad waar ze opgroeide. Bender, de tweede stad van Transnistrië, heeft een groot plein met stadhuis in Sovjetstijl en negentiende-eeuwse straatjes waar bloemen over de balkons woekeren. "Het ziet er hier uit als Moskou in de jaren negentig", aldus Andrej, die zijn ogen uitkijkt.

Vanwege de niet-erkende status van Transnistrië, officieel een regio in Moldavië, zijn documenten, diploma's en kentekenplaten onbruikbaar in het buitenland. Studeren is zinloos en werk is er amper; de Sovjetindustrie van voorheen functioneert nauwelijks.

Onrustbarend

Vertrekken is geen probleem. Twee op de drie inwoners heeft een Moldavisch paspoort - waar ze recht op hebben omdat Moldavië hen als staatsburgers beschouwt. Ook Rusland deelt paspoorten uit: de helft van de Transnistriërs kan zonder enig obstakel naar Moskou. Roedenko zocht haar heil in de Russische hoofdstad, duizend kilometer verderop maar mentaal dichtbij. Ze studeerde er en vond er een baan.

De statistieken van de overheid zijn onrustbarend. Bij de laatste volkstelling, van 2015, werd een bevolkingsafname van 15 procent in tien jaar geconstateerd, maar in werkelijkheid vermoedt men het dubbele. "Van mijn dertig klasgenoten zijn er misschien één of twee gebleven", zegt Roedenko.

"Velen staan hier ingeschreven maar werken elders", zegt Natalja Savtsjina, directeur van de organisatie Woman Initiatives, gevestigd in Tiraspol, de hoofdstad van de afgescheiden republiek. "Het lijkt erop dat de uitstroom de laatste jaren groter is." Met steun van Europese fondsen assisteert Savtsjina samen met psychologen en sociaal werkers een groep van honderd mensen die juist terugkeren naar Transnistrië. Zij hebben tien of twintig jaar in het buitenland gewerkt, zijn ziek of oud geworden en zoeken gezelschap van hun achtergebleven verwanten.

Eenmaal terug ontstaan sociale problemen. Savtsjina noemt een vrouw met een dokterscarrière in Moskou; haar echtgenoot accepteerde haar niet meer omdat hij zelf de kostwinner had willen zijn. Of ouders die hun kinderen jaren later aantreffen als pubers die volledig door de grootouders zijn opgevoed. "Waarom kom je terug? Het was goed zonder jullie, zeggen ze."

Veel migranten werken illegaal of onder hun niveau in Moskou. "Het leven in Moskou is zwaar", zegt Roedenko, die juist haar baan verloor. "Alleen als je heel hard werkt kun je je leven veranderen."

Familiewaarden

Degenen die het leven in Moskou angst aanjaagt proberen in Transnistrië te overleven. Bij de fontein, vlak achter het gifgroene Leninmonument bij het filmtheater in Stalinistische stijl, spelen de twee zoontjes van Violetta Chobanu in het water; de eenjarige Ilja en de zevenjarige Bogdan. "Mijn man zocht werk in Moskou maar ik heb het hem verboden. In Moskou ben ik een miertje. Ik wil dat hij een vader is voor mijn kinderen."

In Bender is rust en kun je aandacht besteden aan familiewaarden, vindt Chobanu. Vanochtend heeft ze verse tomaten uit haar tuin ingemaakt voor de winter. Romantisch is het leven in Transnistrië niet, zegt ze. "Het gaat maar net." Ze probeert met verschillende baantjes in de kinderopvang inkomen te genereren. Haar man restaureert een boot, met de bedoeling feesten en partijen te organiseren op de rivier. "Vroeger waren er wel honderd schepen", zegt Chobanu. Ook was er een dienstregeling tussen Bender en Odessa, de Oekraïense havenstad aan de Zwarte Zee. "Die is verdwenen."

Volgens Savtsjina heeft Transnistrië geen toekomst zonder internationale erkenning. "We moeten weten wie we zijn." Over de gewenste status wordt verschillend gedacht. "Veel mensen vinden dat Transnistrië bij Rusland hoort", zegt Chobanu, "maar dit is Moldavië. We moeten leren samen te leven."

Roedenko, die ook een tijdje in Europa verbleef, beschouwt juist de Russische cultuur als nader. Aan een terugkeer denkt ze niet. Ze vindt de situatie te wankel. "Niemand weet wat hier volgend jaar gebeurt."

Splinterlandje wordt door niemand erkend

Transnistrië is een republiek die zich 25 jaar geleden, vlak na de ontmanteling van de Sovjet-Unie, na een korte oorlog afsplitste van Moldavië. Het wordt nog steeds door geen enkel land ter wereld erkend. In Bender, gelegen op de officieuze grens, zijn controleposten van het Russische leger; formeel zijn het vredestroepen, maar Moldavië beschouwt de Russen als bezettingsmacht.

Transnistrië oogt als een Sovjet-openluchtmuseum. er zijn zuilen gesierd met de hamer en sikkel van de Sovjet-Unie en er staan tanks als monument met de Transnistrische vlag: rood, groen, rood.

Er wonen een kleine half miljoen mensen in het gebied: Russen, Moldaviërs en Oekrainers. De nieuwe, pro-Russische president Igor Dodon van Moldavië ziet graag integratie, maar vooralsnog heeft de Kremlin-gezinde separatistenregering van Transnistrië daar geen oren naar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden