Bijna bewezen: hoe meer vis uit oceaan, hoe meer CO2 in lucht

Wetenschappers wijzen op cruciale rol van ijzer in oceaan

Wetenschappers die berekenen hoe ijzer de oceanen binnenkomt en verlaat - een proces dat van levensbelang is voor alles wat daar groeit en zwemt - blijken tot nu toe een belangrijke afvoerroute voor dat ijzer te zijn vergeten: de visserij.

Door het aan land brengen van honderden miljoenen megatonnen vis, worden ook vele kilotonnen aan biologisch bruikbaar ijzer uit de oceanen verwijderd, zeggen dr. Arlene Haffa en haar student A. Moreno van de California State University in Monterey, Californië.

In een onderzoek, waarvan ze de eerste resultaten toonden op een bijeenkomst van de American Geophysical Union in San Francisco, telden ze het ijzer op dat in de jaarlijkse hoeveelheid gevangen vis, schelpdieren en algen zit, en vergeleken dat met de hoeveelheid ijzer in de oceaan. Ze concludeerden dat die visvangst 0,5 procent tot 2 procent van het ijzer uit de bovenste vier kilometer van de oceaan weghaalt. "Dat lijkt niet veel, maar het gebeurt wel jaar na jaar", zegt Moreno.

Het al dan niet beschikbaar zijn van ijzer is niet alleen voor het zeeleven een probleem. Sommige wetenschappers zeggen al jaren dat de stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer - dat voor opwarming van het klimaat zorgt - zou kunnen worden bestreden door ijzer in de oceaan te gooien op plaatsen waar het bijzonder schaars is. Bij experimenten op een van die plaatsen, in de Zuidelijke Oceaan, leidde het inderdaad tot een uitbundige algengroei, iets wat extra CO2 uit de lucht haalt. Kennelijk is er in de Zuidelijke Oceaan genoeg zonlicht en zijn er genoeg andere voedingsstoffen, en is daar ijzer de factor die de de totale hoeveelheid biomassa laag houdt.

Om te zien of het weghalen van ijzer door visserij dat probleem heeft verergerd, combineerden Moreno en Haffa de vangststatistieken van de Voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) met metingen van het wereldwijde ijzergehalte in oceaanwater tot en met 2010. En de eerste resultaten lijken uit te wijzen dat er een verband is.

De mensheid maakte het ze gemakkelijk door de afgelopen tien jaar een onbedoeld experiment op te zetten: de wereldwijde visvangst haalde in 1950 nog maar 2 tot 6 kiloton uit de zee, in 1996 bereikte dat een maximum met 9 tot 30 kiloton, en daarna daalde het naar 2 tot 7 kiloton: overbevissing had de visstand aangetast, vissers kregen quota opgelegd.

Als visvangst werkelijk invloed heeft op het ijzergehalte, dan zou daarin een omgekeerde ontwikkeling te zien moeten zijn. En dat is het geval, zeggen de onderzoekers. De variatie van jaar tot jaar is groot, maar in de periode van maximale visvangst was het ijzergehalte gehalveerd. Omgekeerd lijkt er de laatste jaren een stijgende tendens te zijn, maar statistisch significant is dat nog niet.

De bevestiging van de theorie moet nog even wachten, tot de ijzermetingen van de afgelopen twee jaar beschikbaar komen.

Ook buitenaards ijzer telt mee
Zo krap is de ijzervoorraad van de oceanen, dat zelfs de kleine bijdrage van meteorieten waarschijnlijk van betekenis is. In een andere presentatie op de bijeenkomst van de American Geophysical Union berekende Lars Dyrud (Johns Hopkins Universiteit) dat er jaarlijks ongeveer 100 kiloton aan buitenaards materiaal binnenkomt, waarvan 20 kiloton ijzer. Dankzij de wrijvingshitte die een binnenkomende meteoriet bij binnenkomst ondervindt, begint dat materiaal zijn aardse verblijf grotendeels in de vorm van 'meteorietenrook', heel hoog in de atmosfeer.

Het ijzer daarin is, als het eenmaal in zee is gevallen, beschikbaar voor biologische processen. Stromingen in de atmosfeer zorgen ervoor dat het vooral terechtkomt bij de pool waar het op dat moment winter is, en in de zuidelijke winter dus in de Zuidelijke Oceaan, waar het vermoedelijk een bijdrage levert aan het op peil houden van de algengroei.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden