Bijen en het raadsel van de steriele werksters

De arbeidsverdeling in een bijenkolonie was al een raadsel voor de vader van de evolutietheorie, Charles Darwin, anderhalve eeuw geleden. En opgelost is het raadsel nog niet. De bijenkolonie draait op werksters, die zich niet voortplanten, hoewel ze dat in principe wel zouden kunnen, maar in plaats daarvan de zorg op zich nemen van de vele nakomelingen van de koningin. Waarom?


In de normale, evolutionaire gang van zaken is het merkwaardig om van je voortplanting af te zien. Darwin redeneerde dat de rolverdeling tussen de koningin, de werksters en de darren, de mannelijke bijen, voordelig was voor de groep. Natuurlijke selectie moest dus hebben geleid tot de groei van bijensoorten die steriele nakomelingen konden voortbrengen: werksters.


Darwin had echter geen weet van genetica; de wetten van erfelijkheid en de genetische code moesten nog worden ontdekt. Pas toen werd duidelijk dat de genetische verwantschap tussen de werksters en andere nakomelingen van de koningin, hun (half)zusters, groter is dan de genetische verwantschap die de werksters zouden hebben met eigen nakomelingen. Ze kunnen dus beter hun (half)zusters grootbrengen dan eigen kroost in de korf zetten.


Daarmee heb je laten zien dat die arbeidsverdeling evolutionair voordelig is, maar weet je nog niet hoe dit fenomeen is ontstaan. De oorsprong moet worden gezocht in de tijd dat er nog geen bijenkolonies waren, bij solitair levende bijen dus. Biologen vermoeden dat de oorsprong van de arbeidsverdeling ligt in de reproductiecyclus van de vrouwtjes bij die solitair levende soorten. Onderzoeksters Karen Kapheim en Makenna Johnson van Utah State University, hebben daarvoor nu aanwijzingen gevonden bij Nomia melanderi.


De suikerbehoefte van de vrouwtjes van deze solitaire bijensoort blijkt te veranderen als zij zich aan de voortplanting zetten. Dat bevestigt het vermoeden dat de arbeidsverdeling in de bijenkolonie is ontstaan uit de reproductiecyclus van de vrouwelijke bij. De verschillende fasen van die cyclus zouden in de loop van de evolutie zijn verdeeld tussen koningin en werksters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden