Bijbelteksten zonder bloed zijn favoriet

Het kerkje op conferentieoord Mennorode in de bossen bij Elspeet zit deze stralende, frisse donderdag vol - en niet eens met het 55-plus publiek dat doorgaans op vrijzinnige bijeenkomsten afkomt. Er wordt veel gezongen, soms gelachen, ingespannen geluisterd en hard gewerkt.

Elma Drayer

'Taal doet er toe' is het motto. De vrijzinnige organisatie Leeftocht nam het initiatief, drie vrouwelijke theologen bereidden het symposium voor. Het moet het begin zijn van een nieuwe traditie, zegt ds.Corrie Jacobs, beleidsmedewerker bij de vrijzinnig hervormden. De belangstelling voor teksten en liederen 'die niemand uitsluiten' kan wel weer een nieuwe impuls gebruiken.

Pluriform is in dit verband het toverwoord. ,,Het woord zuster komt geloof ik één keer voor in het Liedboek.'' Liturgisch taalgebruik zou eindelijk eens rekening moeten houden met man én vrouw, hetero én homo, oud én jong, rijk én arm - enfin, de lijst is gemakkelijk uit te breiden.

Van tevoren stuurden de deelnemers, merendeels dominees en kerkelijk werkers, lievelingsteksten en -liederen in die ze vanmiddag workshopsgewijs uitwerken. Taalkundige en theologe dr. Anneke de Vries heeft het materiaal gecategoriseerd: 'positieve' bijbelteksten, zonder bloed, Paulus of kruis, zijn veruit favoriet, bij de niet-bijbelse doen Ida Gerhardt en Toon Tellegen het uitstekend. Uiteindelijke bedoeling: komen tot een nieuw, bruikbaar corpus van 'pluriforme' liturgieteksten.

Maar eerst mag communicatiewetenschapper en theoloog prof.dr.Anne van der Meiden vertellen wat hij ervan vindt. Hij figureert, zegt Corrie Jacobs later, als de excuus-Henk. ,,Vond-ie prima. Het maakt nu eenmaal meer indruk als hij zegt dat je goed moet opletten hoe de boodschap aankomt dan als wij dat doen.''

Van der Meiden vertelt van een onderzoek, ooit gedaan onder honderd kerkgangers: schrijf op wat de dominee zojuist heeft gezegd. Een hilarische bezigheid, zegt hij, want iedereen had wat anders gehoord. Het 'ontvangstapparaat', kortom, bepaalt wat de luisteraar oppikt. ,,De een heeft een eierdopje bij zich in de kerk, de ander een beker, de derde een emmer. Aan u de taak om ze na afloop allemaal het gevoel te geven dat die vol zitten.''

Pluriformiteit is geboden, vindt ook Van der Meiden. ,,Het christendom heeft zich altíjd aangepast. Daarom vieren wij in december kerst, zonder enige gewetenswroeging.'' Maar sommige christenen houden hardnekkig vast aan het vertrouwde. ,,Door de Statenvertaling hebben wij woorden gesacraliseerd. Je moet zeggen berg der heiligheid in plaats van heilige berg. Maar als we de snackbar binnengaan zeggen we toch ook niet: mag ik een bal des gehakts?'' Het grapje gaat er gretig in.

,,Kleurrijk spreken tot God is een spannende onderneming'', zegt theoloog dr. Denise Dijk, docent aan de Theologische Universiteit Kampen en liturgiespecialist. Alle gelovigen staan in dezelfde betrekking tot God, en daarom moet de 'godstaal' nodig veranderen. ,,Als God vertaald is als een mannelijk persoon, dan maakt dat de ruimte in de taal beduidend minder.'' Vooral bijna-eredoctor Huub Oosterhuis (,,Dat is wellicht nogal schokkend'') krijgt ervan langs. Hij zet in zijn liederen God neer als de Heer die de gelovigen overweldigt, tot zijn bruid neemt, ,,een sterke man die ons op handen draagt''. Dat schetst volgens Dijk een eenzijdig, 'asymmetrisch' beeld.

Er zijn drie oplossingen om vrouwen de gelijkwaardige rol te geven die hen inmiddels toekomt: sekseneutraal taalgebruik (het geslacht vermijden), inclusief (hij én zij) of emancipatoir (,,Gij die ons aller pottenbakster zijt''). Die laatste 'godstaal' zegt expliciet nee tegen onrechtvaardige verhoudingen, vindt Dijk. ,,Het zet aan tot sociaal rechtvaardig handelen voor minoriteiten.'' Daarbij mogen we 'overlevenden' van seksueel geweld én meervoudig gehandicapten niet vergeten. Zij hanteren mogelijk 'andere beelden'.

Na afloop zegt Dijk dat die emancipatoire manier haar 'heel erg' aan het denken zet. Zelf weigert ze Heer uit te spreken; als ze de term moet gebruiken, spelt ze het: h-e-e-r. Nee, dat de emancipatoire oplossing -rekening houden met alle denkbare minderheden- leidt tot vermoeiend politiek correcte teksten wil ze niet horen. Gepikeerd: ,,Dan is het evangelie ook politiek correct.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden