'Bijbeltekst maakt muziek niet religieus'

Wat is religieuze muziek? En kan muziek een religieuze ervaring oproepen? Vandaag promoveert theoloog Oane Reitsma (34) op dit onderwerp aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zijn promotie is onderdeel van een symposium over muziekfilosofie.

Wat maakt muziek tot religieuze muziek?

"Volgens mij is muziek niet religieus vanwege de inhoud, bijvoorbeeld een bijbeltekst, maar vanwege bepaalde vormelementen zoals klank en ritme die een transcendente ervaring oproepen. In mijn proefschrift beperk ik mij tot instrumentale muziek. Ik probeer het religieuze aspect van muziek opnieuw te definiëren."

Hoe dan?

"Strikt genomen is muziek niet meer dan klank en ritme. Maar door deze op een bepaalde manier te manipuleren kun je de ervaring van schoonheid of transcendentie oproepen. De Franse componist Messiaen is daar een goed voorbeeld van. Hij werkt naar momenten van stilte toe. De Griekse componist Xenakis juist niet: zijn muziek is zo complex dat er eigenlijk geen ervaring buiten de klank mogelijk is: je wordt er als luisteraar volledig door geabsorbeerd."

De muziek van Messiaen is klassiek en religieus geïnspireerd, hoe zit het met pop en jazz?

"Ook andere genres zoals pop, folk of jazz kunnen een dergelijke ervaring oproepen. Wel is er een verschil tussen instrumentale en vocale muziek. Als er ook sprake is van tekst, krijgt de muziek een andere, meer ondersteunende rol. Dan gaat het toch weer over de inhoud van de teksten en niet over de directe ervaring van de muziek."

U bent ook predikant. Past u deze ideeën toe tijdens een kerkdienst?

"Nee, ik ben nog niet zo lang predikant en heb hier helaas niet de middelen voor."

Valt er ook wat te luisteren vandaag?

"Zeker. Er is een lezing van Hans Fidom, hoogleraar orgelkunde, die zal worden toegelicht met live-voorbeelden. Daarnaast zal mijn promotie worden opgeluisterd met de oud-Engelse, vroegbarokke orgelmuziek van Gibbons."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden