Bijbel is nu pas echt gewild

Het is toch prachtig dat mensen de Bijbel lezen omdat ze persoonlijk geboeid zijn door de verhalen? Vroeger was bijbelzit vooral sociaal gewenst gedrag.

Op basis van zijn onderzoek naar bijbelbezit en bijbelgebruik trekt godsdienstsocioloog Hijme Stoffels een aantal verontruste conclusies en reageert de rector van het protestants seminarium Bert de Leede geschokt (Trouw, 21 oktober). Daling van bijbelbezit en -gebruik hoeft echter niet somber te stemmen. De nieuwe wijze van omgaan met de Bijbel komt de mens ten goede en doet de bijbelboeken recht.

De Bijbel wordt steeds minder ter hand genomen om het geloof te versterken, en steeds vaker vanuit een culturele belangstelling. Mensen lezen er minder uit en als zij dat doen, zijn het vooral 'de boeiende verhalen' en 'menselijke ervaringen', die de hedendaagse gelovige aanspreken. Hieruit meent de godsdienstsocioloog de conclusie te kunnen trekken, dat de waarde die mensen aan de Schrift toekennen 'verzwakt en vervaagt'.

Stoffels concludeert uit het feit dat het geloof niet steeds actief is, dat er sprake is van een stand by-geloof. De wetenschappelijke houdbaarheid van die stelling kan betwist worden. Vergeleken met een aantal decennia geleden, zo zal de hoogleraar geredeneerd hebben, is de Nederlander veel minder met geloven bezig. Zat hij vroeger elke zondag een paar keer in de kerk en nam hij bij alle dagelijkse gebeurtenissen psalmwoorden in de mond, nu is hij slechts bij tijd en wijle gelovig.

Om huidige praktijken te vergelijken met vroegere, moet er echter goed gekeken worden naar de manier waarop in dit geval het geloof en het bijbelgebruik zich uiten. Wellicht doen ook deskundigen meer recht aan de huidige Nederlander, als ze de uitingen van geloof net zo authentiek noemen als die ten tijde van de verzuiling. En dat het nu net zo goed om geloof gaat, ofschoon het niet binnen de sociale context van de kerk geuit wordt. Ook destijds was het geloof niet altijd actief, maar ging dit gegeven schuil achter de massale uiting van het sociale gedrag.

Rector De Leede stelt, veel te kort door de bocht, dat het met het geloof gedaan is wanneer een levende omgang met de schrift en een persoonlijke God verdwijnen. Volgens hem hangt het christelijk geloof af van de levende omgang met de Bijbel. Maar wat is dat dan? Is dat het collectief, op gezette tijden, stelselmatig ter hand nemen van de Bijbel met een strikte doelstelling? Met z'n allen, elke zondag, om ons geloof te versterken? Is dat de Bijbel een plaats geven in het geloofsleven?

Is het niet veel levendiger als je vanuit een persoonlijke interesse, welke dat ook moge zijn, naar de Bijbel grijpt? Wat is er mooier dan de verhalen lezen, omdat ze boeiend zijn? Levende omgang met de Bijbel. Dat is als mensen de Bijbel pakken, omdat ze aangesproken worden door de 'menselijke ervaringen'.

Daar moet de kerk naar op zoek zijn bij het het gebruik van de Bijbel. Het gaat er juist om dat mensen een bijbelboek ter hand nemen, omdat ze op zoek zijn naar een verhaal waarin ze zichzelf en hun wereld wel of niet herkennen. De vraag welke toekomst het geloof beschoren is en of de schrift nog wel in het hart van de vroomheid ligt, is veel minder belangrijk dan de vraag naar het welzijn van de mensen en hoe je dat kunt dienen.

De geschriften zijn naar mijn overtuiging nooit bedoeld als dagelijkse kost. Het komt een geschrift ook niet ten goede als het slechts gelezen wordt omdat dat nu toevallig gangbaar is, of omdat het 'het geloof versterken zal'. Aan de andere kant doet een kerk haar gelovigen onrecht als zij tegenover hen een zo beperkt gezichtspunt heeft. Dat mensen vanuit persoonlijke interesse de Bijbel lezen, moet haar juist vrolijk stemmen.

Stoffels heeft goed in kaart gebracht hoe tegenwoordig met de Bijbel wordt omgesprongen. Dat zowel hij als De Leede persoonlijk geraakt worden, is boeiend. Maar met hun beider overwegingen is niet alles gezegd. Daling van bijbelbezit en -gebruik is geen vloek, maar geeft uiting aan een veranderde manier van geloven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden