Bij strenge broeders komt mevrouw de dominee op

De kleine, rechtzinnig gereformeerde kerkgenootschappen spartelen nog tegen, maar de emancipatie rammelt aan de kerkdeur. Aan de linkerkant van rechts hebben vrouwen de kansel binnen handbereik.

Houd rekening met ons die dichtbij u staan!

Unaniem heeft een commissie van de Nederlands-gereformeerde kerken voorgesteld om vrouwen aan te laten schuiven in de ouderlingenbank en hen de kansel te laten beklimmen. Het kerkgenootschap gaat zaterdag waarschijnlijk akkoord. Een beslissing die verder reikt dan het eigen clubje. De vrouw als splijtzwam.

'Dit is mijn lichaam, dit is mijn bloed.' In de rooms-katholieke kerk en in orthodox-protestantse kerken is het uitspreken van deze woorden, horend bij eucharistie respectievelijk Avondmaal, voorbehouden aan mannen. In de rk kerk zit daar weinig rek in, onder rechtzinnige protestanten doen zich op dit moment forse veranderingen voor.

Aanstaande zaterdag vergaderen de Nederlands-gereformeerde kerken (NGK) erover in Lelystad: mogen vrouwen ambten bekleden?

In dat kerkgenootschap (31000 zielen) zijn al vrouwelijke diakenen. Dat derde van de drie ambten ligt altijd wat minder gevoelig: diakenen dienen en dienen hóórt bij vrouwen. Bovendien: er zijn goede bijbelse gronden voor de vrouw in het diakenambt. Maar de vrouwelijke diaken is doorgaans het opstapje naar meer, leert de geschiedenis.

In de zomer van vorig jaar schreef Trouw over een voorstel dat inhield dat de NGK ook de andere ambten, ouderling en predikant, voor vrouwen wilden opengooien. Het bijbelse verbod daarop was tijdgebonden. Vooral aan jongeren konden Nederlands gereformeerden de traditionele buitensluiting van vrouwen niet meer uitleggen.

Het voorstel wekte veel opschudding in verwante kerkgenootschappen. Die voelen de hete adem in de nek, want in de christelijke gereformeerde kerken (CGK) en de vrijgemaakt gereformeerde kerken (GKV) gaan óók stemmen op om vrouwen meer ruimte te geven.

De christelijke gereformeerden hebben ooit officieel (maar bepaald niet eenstemmig) uitgesproken tégen te zijn - leidinggeven komt de man toe, niet de vrouw. Maar zelfs een deel van de predikanten steunt dat idee niet meer. De kerkenraad in Arnhem verklaarde eerder al dat 'zusters uit de gemeente' ambtsdrager moeten kunnen worden. In Arnhem werkten de christelijke gereformeerden nauw samen met de NGK.

Plaatselijk is her en der 'kanselruil' geregeld of zijn gemeenten zelfs samengegaan. Daar komt de vrouw er niet in, heeft de christelijke gereformeerde top al aangekondigd. Landelijk is de relatie tussen beide kerken al bekoeld. Sinds 1998 zijn er geen officiële 'samensprekingen' meer.

De vrijgemaakten hebben in een eerste reactie al laten weten, ook tegen te zijn (de NGK'ers zouden zwichten voor 'onze geëmancipeerde cultuur'); ze riepen op om rekening te houden met de gevoeligheid van het thema onder hen en christelijke gereformeerden ('die dicht bij u staan').

Daarmee is niet alles gezegd, want dit kerkgenootschap lijkt wat op drift, zeker nu ze de handen vrij hebben doordat uiterst-orthodoxen onlangs voor zichzelf zijn begonnen ('Nieuwe Vrijmaking'). Op uitnodiging van de gereformeerd-vrijgemaakten te Barneveld-Voorthuizen is aanstaande zaterdag een beraadsdag georganiseerd om de gevolgen te bespreken van het Nederlands-gereformeerde 'ja' tegen de vrouw in het ambt, dat tezelfder tijd wordt verwacht. De Barnevelders hebben goed contact met NGK'ers.

Op de website van de vrijgemaakten (gkv.nl) houden voor-en tegenstanders elkaar aardig in evenwicht. Het Nederlands Dagblad, eens vrijgemaakt, nu een doorbraak-krant, masseert de lezers al richting een nieuw standpunt: ,,Het is goed denkbaar dat je na een zorgvuldige afweging tot de conclusie komt dat het ambt van ouderling en predikant ook door vrouwen bekleed kan worden.'' Maar, voegt het ND er voorzichtigheidshalve aan toe, ,,dan zul je bij een invulling ervan recht moeten doen aan een door God in de schepping gelegd verschil''.

Het gist binnen de kerken van de 'kleine oecumene', de samenwerking van orthodox-protestanten. Dat bleek al toen in 1998 de christelijke gereformeerden een minderheidsstandpunt pro vrouw-in-het-ambt niet vernietigend afdeden als 'Schriftkritiek', hoezeer de Bijbel zelf ook het heersen van de man en het zwijgen van de vrouw verordonneert.

Vroeger was een pleidooi voor verruiming van de rol van vrouwen genoeg voor botte veroordeling. Nu valt op hoe omzichtig vertegenwoordigers van CGK en vrijgemaakten het voorstel van de NGK benaderen. De oude banvloeken zijn verklonken. Daarmee banen de voormannen de weg voor een tot nu toe ongekende pluraliteit in denken en geloven.

In NGK-kring baarde het rapport 'Vrouwelijke ouderlingen en predikanten?' geen opzien. Al een kwarteeuw is er discussie over. De titel van het rapport wekt de indruk dat er nog geen vrouwelijke ouderlingen en predikanten zouden zijn. Voor predikanten klopt dat, maar vrouwelijke ouderlingen zijn er al lang vóór er formeel toestemming is - Nederlands gereformeerden gaan nu eenmaal graag hun eigen gang.

Volgens critici is de NGK té voortvarend, want verblind door de schittering van een ongekende groei, misschien wel verdubbeling van ledental als de vrouwelijke ambtsdrager aanvaard wordt. Reden: honderden, zo geen tienduizenden 'gewone' gereformeerden stonden aan de poort, gevlucht voor de verschrikkingen van een fusie van de Samen-op-wegkerken en (inclusief ambtsdraagsters) op zoek naar een sympathiek gereformeerd toevluchtsoord.

Die redenering snijdt weinig hout: het rapport dateert al van voor de verwachte toeloop - een toeloop die tot op heden trouwens nauwelijks iets voorstelt.

Er is nog een argument tegen de verblindingstheorie. Vorig jaar, kort na het openbaar worden van het voorstel, bediende de eerste vrouw al het sacrament van het Avondmaal: ouderling A.C.H. Langbroek-Knoeff te Culemborg, nota bene opgeleid in Apeldoorn, aan de theologische universiteit van de CGK. Ze preekte al langer, geeft catechisatie. En ze is de enige niet.

Zaterdag begint de Landelijke Vergadering van de NGK die moet beslissen of zij akkoord gaat met het (unanieme) voorstel voor openstelling van de ambten. De uitkomst staat al ongeveer vast: mevrouw de dominee komt eraan.

Zij wordt, dat beseffen de opstellers van het rapport heel goed, een struikelblok voor de verhouding in de 'kleine oecumene'. Plaatselijk leidt het waarschijnlijk tot fricties, zegt een christelijke gereformeerde hoogleraar in CV-Koers. Vrijgemaakten vrezen dat toenadering erdoor in het slop raakt. Nederlands gereformeerden lopen te ver voor de muziek uit, meent CV-Koers; ze zouden er beter aan doen vrouwen nog even aan het lijntje te houden en zo scheve gezichten bij de strengere broeders uit de kleine oecumene te voorkomen.

Aan de andere kant: die strenge broeders zullen wel tweemaal nadenken voor ze de NGK-positie keihard veroordelen: ook aan hun kerken gaat de emancipatie niet voorbij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden