Bij stoelendans om Navo-toetreding zijn de winnaars al bekend

SINTRA - De Navo zal van de keuze van nieuwe lidstaten “geen bingo-avond maken”, grapt een diplomaat. Officieel wordt in juli op een Navo-top in Madrid beslist welke Midden- en Oost-Europese landen een uitnodiging krijgen om nog deze eeuw toe te treden tot het westerse bondgenootschap. Maar de uitverkorenen kunnen kort voor de top al een bevrijdend telefoontje verwachten van Navo-chef Javier Solana.

THEO KOELE

Het zijn, naar verwachting, Polen, Hongarije en Tsjechië. Het Westen laat deze landen niet opnieuw in de steek, na de inval van Nazi-Duitsland in Polen (1939), het neerslaan van de Hongaarse opstand door Sowjet-strijdkrachten (1956), en de invasie van Tsjechoslowakije door Warschaupact-troepen tijdens de 'Praagse lente' (1968).

De Verenigde Staten, de onbetwiste leider van de Navo, willen de eerste ronde van de uitbreiding van het bondgenootschap beperken tot drie landen. Sommige Navo-landen steunen dat standpunt, andere neigen naar een uitbreiding met vijf: het vrijwel onomstreden drietal plus Slovenië en Roemenië. In totaal staan elf landen te boek als kandidaat-lid.

Op een Navo-bijeenkomst in het Portugese Sintra zei minister Hans van Mierlo deze week dat de uiteindelijke keuze “een politieke” is, al zijn er criteria waaraan nieuwe lidstaten moeten voldoen. Een hoog democratisch gehalte; serieuze economische hervormingen; respect voor de mensenrechten; strijdkrachten die geen last vormen voor het bondgenootschap maar daaraan juist een bijdrage leveren. En, aldus Van Mierlo, “evenwichtige verhoudingen tussen buurstaten”.

Roemenië heeft in dit verband een probleem, en wel met Moldavië en Oekraïne, landen die overigens geen grote belangstelling voor het Navo-lidmaatschap hebben getoond. In Moldavië en Roemenië bestaan bewegingen die beide landen willen samenvoegen. Roemenië en Oekraïne voeren nog onderhandelingen over een definitief grensverdrag.

Daar staat tegenover, dat de verhoudingen tussen Roemenië en Hongarije de laatste maanden sterk verbeterd zijn. Onlangs besloten de landen een gezamenlijk vredeskorps op te richten. Een beslissing met vooral symbolische waarde; het korps, dat onder meer aan de Navo werd 'aangeboden', bestaat slechts uit een paar honderd militairen.

Kielzog

De stap maakt echter wel duidelijk, dat Roemenië hoopt in het kielzog van Hongarije de Navo binnen te komen. Eerder al legden de buren enkele slepende conflicten bij. Hongarije erkende de westgrens van Roemenië, en gaf daarmee aanspraken op Transsylvanië op. Roemenië garandeerde de rechten van zo'n anderhalf miljoen etnische Hongaren in het land.

Slovenië heeft net als Roemenië campagne gevoerd (de Roemenen stuurden zelfs ex-koning Michael naar Navo-hoofdsteden) om het felbegeerde lidmaatschap in de wacht te slepen. Slovenië hád een conflict met Navo-lid en buurland Italië over huizen en land, maar dat is bijgelegd. Wat dat betreft is er, zeggen de Slovenen, geen vuiltje meer aan de lucht. Maar in de hoofstad Ljubljana wordt erkend dat het ministaatje (al telt het meer inwoners dan Navo-leden IJsland en Luxemburg) niet zo'n groot strategisch belang voor het Westen vertegenwoordigt als het 'supertrio' Hongarije, Tsjechië en Polen.

Mochten Roemenië en/of Slovenië toch aansluiting krijgen bij de kopgroep, dan komen Bulgarije, Macedonië en Slowakije in beeld. Maar de volgende eeuw is dan al begonnen. Slowakije heeft zich recent 'uit de markt geprijsd' met een chaotisch verlopen referendum over het Navo-lidmaatschap. Macedonië, uit de boedel van ex-Joegoslavië, wordt in het Westen gezien als een potentiële brandhaard op de Balkan. Bulgarije, dat pas kortgeleden bij de Navo aanklopte, kampt met een grote economische achterstand op andere kandidaat-leden.

Een hoofdstuk apart vormen de drie Baltische staten. De Russische president Boris Jeltsin heeft nog deze week gewaarschuwd dat de verhoudingen tussen Moskou en de Navo “volledig ondermijnd” worden als het bondgenootschap Estland, Litouwen en Letland toelaat. Jeltsin zei dat daags voor de ondertekening, in Parijs, van een alom als 'historisch' bejubeld akkoord met de Navo-leiders.

De Balten zien met lede ogen aan, dat veel Navo-landen gevoelig zijn voor de Russische bezwaren, ondanks de hoogdravende taal in Parijs over het “definitieve einde van de Koude Oorlog”, de opheffing van de deling in Europa, enzovoorts.

Bitter betoog

In het Portugese Sintra stak de Estse minister Hendrik Ilves gisteren tegenover zijn Navo-collega's een bitter betoog af. Het Westen mag ons niet de rug toekeren, zei hij. We willen een volwaardig Navo-lid worden, en wel zo snel mogelijk na de eerste ronde van de uitbreiding.

De Baltische staten zijn bang dat ze aan het lijntje worden gehouden in de nieuwe Euro-Atlantische partnerschapsraad. Via dit gisteren in Portugal opgerichte orgaan wil de Navo contacten onderhouden met meer dan twee dozijn landen.

Deze landen doen al mee aan het Partnerschap voor de Vrede, een Navo-programma voor militaire samenwerking (oefeningen en dergelijke) met niet-leden. Een bonte club van landen, die geen enkele interesse hebben voor een Navo-lidmaatschap of daarvoor niet in aanmerking komen, zoals het verre Tadzjikistan en Kirgizië, tot het ongeduldige Estland.

De Navo staat bij de voorgenomen uitbreiding voor een lastige afweging. Moet het bondgenootschap, om nogmaals met Van Mierlo te spreken, alleen “perfecte democratieën” toelaten, of mag er aan nieuwe leden wel iets mankeren?

Volgens de minister kan er van het Navo-lidmaatschap “een opvoedende, stimulerende werking” uitgaan. Fijntjes wees hij er nog op dat Turkije en Portugal Navo-lid waren toen daar militairen en dictators aan de macht waren.

Dreigt de Navo met een soepele 'toelatingsprocedure' aan kracht te verliezen, zoals de Amerikaanse en Britse ministers van buitenlandse zaken, Madeleine Albright en Robin Cook, waarschuwen? Of is het juist raadzaam landen op te nemen die geen boezemvrienden zijn?

Die opvatting huldigt niet alleen Van Mierlo, maar bijvoorbeeld ook de Tsjechische president Vaclav Havel. Waren Griekenland en Turkije geen Navo-lid, dan zouden ze misschien “al drie keer met elkaar in oorlog zijn geweest”, aldus Havel, die de uitnodiging voor toetreding eigenlijk al op zak heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden