Bij Schröder gaat succes voor principes

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder ziet zichzelf graag als een moderne sociaal-democraat die de oude ideologische ballast overboord heeft gegooid. Samen met zijn Britse collega Tony Blair heeft hij een brochure geschreven, de Derde Weg, met een sterk pleidooi voor een nieuwe politieke stroming, tussen het klassieke socialisme en traditionele liberalisme in.

Schröder heeft de mond vol van 'globalisering' en 'vernieuwing'. Maar als puntje bij paaltje komt, is de bondskanselier een ouderwetse politicus die regeert zoals sociaal-democraten in Europa dat in de jaren zestig en zeventig deden en die bereid is voor successen op korte termijn zijn principes te laten varen.

Zo kwam Schröder wel heel snel met geld over de brug voor het noodlijdende bouwconcern Philipp Holzmann. Zijn regering geeft niet alleen een borgstelling van honderd miljoen mark, maar ook nog eens leningen ter waarde van 150 miljoen. De bondskanselier is door zijn partijgenoten en ook door de oppositie uitbundig geprezen voor zijn handelwijze. Hij voorkwam tenslotte dat Holzmann failliet ging, waardoor tienduizenden werknemers hun baan zouden verliezen.

Maar bij de concurrentie is het tandengeknars duidelijk te horen. Vooral het midden- en kleinbedrijf is boos: ,,Dit is pure concurrentievervalsing''. Per jaar gaan er in Duitsland duizenden ondernemingen failliet. Schröder hoor je daar niet over, laat staan dat hij met een zak geld klaar staat, luidt het verwijt. Maar als het tweede bouwconcern van het land ten onder dreigt te gaan, wat enorm veel publiciteit krijgt, is hij er als de kippen bij.

Ook in Brussel worden de wenkbrauwen gefronst. Bedrijven steunen, dat doen we toch niet meer? De Europese Commissie, die toestemming voor de reddingsactie moet geven, heeft Berlijn om opheldering gevraagd.

Ook bij de perikelen rond een ander Duits bedrijf, Mannesmann, heeft Schröder zich van zijn conservatieve kant laten zien. De bondskanselier keert zich krachtig tegen de poging van de Britse telecom-onderneming Vodafone om Mannesmann over te nemen. Hij wil zelfs in EU-verband maatregelen tegen vijandige overnames. Zijn partijgenoot Wolfgang Clement, minister-president van Noordrijn-Westfalen, sloeg een nog scherpere toon aan: ,,Een Duits bedrijf mag niet een filiaal worden van een concern in Londen.''

De Britten zijn laaiend over de opmerkingen van de SPD'ers. 'Nationalistisch en populistisch', krijsten de kranten. In eigen land heeft oud-minister van buitenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher deze woorden in de mond genomen. In zijn column in het Berlijnse dagblad Tagesspiegel schreef de liberale politicus: ,,De boodschap lijkt te luiden: globalisering ja, maar alleen met Duitse toestemming.''

Zelfs binnen zijn kabinet is Schröder bekritiseerd. Volgens de partijloze minister van economische zaken Werner Müller is het verzet tegen buitenlandse overnames hypocriet, want omgekeerd doen Duitse bedrijven niet anders.

Duitse kranten vinden de houding van Schröder benepen. Misschien is het juist wel goed dat Mannesmann door een buitenlands bedrijf wordt overgenomen. Dan kan de logge onderneming eens flink worden gesaneerd. Bovendien: als de meerderheid van de (Duitse) aandeelhouders het bod van Vodofone accepteert, wie is meneer Schröder dan wel om zich daartegen te verzetten?

De bondskanselier zegt dat hij niet alleen op de belangen van de (kleine) aandeelhouders moet letten, wat in landen als Groot-Brittannië en de Verenigde Staten de maatstaf is, maar ook en vooral op de werkgelegenheid. Dat is geheel conform de traditie in de Duitse politiek.

Bij de opstelling van Schröder spelen vooral intern-politieke overwegingen een rol. Over ruim een week is er een groot SPD-congres. Tot een paar dagen geleden zag het er naar uit dat de bondskanselier en partijvoorzitter daar weinig goed nieuws te melden had. Het eerste jaar van zijn regering is een aaneenschakeling van ruzies, mislukkingen en blunders. Nu kan Schröder het spreekgestoelte beklimmen als 'banenredder'. Dat hij daarbij het ouderwetse middel van de bedrijvensteun heeft gebruikt en van een snufje nationalisme blijk geeft, telt voor hem even niet.

Verder zijn er volgend jaar twee cruciale deelstaatverkiezingen, in Sleeswijk-Holstein en in Noordrijn-Westfalen. Schröder weet dat kiezers meer onder de indruk zijn van concrete resultaten dan van vage noties over globalisering en politieke en economische vernieuwing. De Derde Weg is even in de ijskast gestopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden