Bij PSV lijkt een revolutie niet nodig

Top clubleiding valt weinig te verwijten Trainer Advocaat en technisch directeur Brands hebben gefaald

Nu PSV weer geen kampioen wordt, buitelen soms de wildste ideeën, suggesties, plannen en scenario's over elkaar heen. Grofweg zijn de meeste geënt op de revolutie van Johan Cruijff bij Ajax. In die trant zou ook het gevallen PSV na vijf seizoenen zonder landstitel moeten worden hervormd. Dat kan al niet, omdat Brabant geen Cruijff heeft om zoiets aan te zwengelen. Bovendien mag de vraag zijn of het werkelijk nodig is bij een club met een onvergelijkbare structuur en kern.

Bij PSV is de uit het bedrijfsleven afkomstige directeur Tiny Sanders het symbool en een belangrijk mikpunt, zoals dat bij tegenspoed gauw gaat in de eendimensionale voetbalwereld. Dan is wat toch al als een koopclub te boek staat, te zeer verzakelijkt - en is de ziel, zo die er al is, verloren gegaan. Dan is het verleidelijk om Harry van Raaij in herinnering te roepen en maar even te verdoezelen dat deze aimabele oud-voorzitter in het vorige decennium, in PSV's laatste hoogtijdagen, onverantwoorde financiële risico's heeft genomen.

Diens opvolger Rob Westerhof moest al hevig saneren, en na hem gold dat voor Sanders. Met de omstreden deal die hij twee jaar geleden met de gemeente Eindhoven afsloot, moest PSV worden gered - zó fout was het kennelijk de voorgaande jaren gelopen. Vervolgens was Sanders na drie mislukte jaren onder trainer Fred Rutten met de aanstelling van de gelouterde Dick Advocaat verantwoordelijk voor een alom geprezen maatregel. Hij schiep, in managementtaal, de voorwaarden waaronder op de werkvloer goed gewerkt zou kunnen worden. Wat kan méér worden gevraagd van een directeur, die daarnaast zijn 'bedrijf' hoe dan ook financieel overeind hield?

Op de grote hoop waarop na dit smadelijk mislukte jaar alles over PSV wordt geveegd, verschenen deze week ook berichten over een slechte relatie tussen Sanders en Advocaat. Ze zouden elkaar het liefst ontwijken. Maar zou dat zo vreemd zijn vanuit het oogpunt van de directeur? Heeft hij niet redenen te over om diep teleurgesteld te zijn in een gerenommeerde topcoach, die zijn spelersgroep in disciplinair en speltechnisch opzicht niet in de hand heeft weten te krijgen?

Uiteindelijk werden de repeterende incidenten rond zich misdragende PSV'ers ook Sanders aangerekend, als tekortschietende hoofdopzichter. Goed, dat is het lot van de hoogst verantwoordelijke op de bedrijfsvloer. Maar had hij niet in de eerste plaats van Advocaat mogen verwachten dat die zijn spelers bij de oren zou vatten en in de tweede plaats dat hij hen speltechnisch zou verbeteren? Als hij dat laatste had gedaan, al was het maar een beetje, had PSV misschien twee keer minder verloren. Dan was er al minder aanleiding voor de uitbarstingen uit frustratie geweest en dan had het er vóór de wedstrijd van afgelopen zondag tegen Ajax (2-3) - met vooraf slechts een verschil van drie punten - anders uitgezien.

De verschillen met Ajax en zijn vaste speelstijl worden nu uitvergroot. Maar als Advocaat met gerichte trainingen en aanwijzingen, waarvan weinig tot niets was te zien, echt niet meer dan twee of drie puntenverlies opleverende fouten van zijn verdedigers eruit had gekregen, was PSV de topper als koploper met dienovereenkomstig vertrouwen ingegaan. Advocaat zegt ook zelf dat hij heeft gefaald, maar dat is geredeneerd vanuit het platte resultaatdenken: geen titel is falen. Zijn falen zit dieper, in de cirkel van een groepsproces en alles wat daaraan vastzit: van geen zichtbare discipline en geen sturende hand op het veld via fouten en nederlagen naar frustratie en nog minder beheersing, en zo steeds weer in het rond.

Daarnaast kan de vinger worden gewezen naar technisch directeur Marcel Brands. Hij stelde de selectie grotendeels samen. Naarmate er meer punten werden verloren, is daarbij veel aandacht uitgegaan naar de beschimpte verdedigers. Goed, zij zijn niet de besten in hun stiel. Maar had de trainersstaf van PSV, met daarin de oud-verdediger Ernest Faber, ze in de laagwaardige Nederlandse competitie - het zijn niet Messi en Ronaldo die moeten worden bestreden - niet iets steviger op de voeten kunnen zetten? Bovendien tonen tv-analitici allengs meer beelden waaruit blijkt dat ze af en toe in gapende ruimtes ook behoorlijk in de steek worden gelaten.

Dat gebeurt dan door de 'grotere' spelers, middenvelders en aanvallers die door Brands zijn gehaald voor veel geld, waar nu al langer geen rendement tegenover staat. Dat Kevin Strootman, Dries Mertens en Georginio Wijnaldum twee jaar geleden op de dag van de deal met de gemeente als de drie eerste aankopen werden gepresenteerd, was niet alleen onbeschaamd. Toen al kon worden aangetekend dat met transfersommen van vijf tot zeven miljoen euro naar Nederlandse maatstaven de hoofdprijs werd betaald voor onvolgroeide voetballers. Vindingrijk of origineel was het daarbij ook geenszins: Brands plukte van elders weg wat als talent te boek stond - en gezien de prijzen onderhandelde hij niet al te scherp.

Niet dat vindingrijkheid of originaliteit een eerste vereiste voor een technisch directeur moet zijn. Maar als met voor de hand liggende aankopen van in totaal bijna dertig miljoen euro het hoogste doel meer dan eens niet wordt gehaald, wrikt meer en meer het gevoel dat de technisch directeur nooit heeft kunnen verrassen - nooit meerwaarde heeft kunnen tonen met een slimme transfer die thuis op de bank níet te voorzien is. Naast Advocaat is de nieuwe sof Brands aan te rekenen, als de tweede (of eerste) uitvoerder over wiens werk directeur Sanders en boven hem de raad van commissarissen ernstige bedenkingen mogen hebben.

Ook zijn vertrek zou, met het al aangekondigde van Advocaat, niet onlogisch zijn. In bepaalde vergezichten worden ingrijpender veranderingen geschetst. Naar het voorbeeld van de Cruijff-revolutie zouden er plannen voor hervormingen worden gesmeed met oud-spelers als Phillip Cocu, Ruud van Nistelrooij, Ernest Faber en aanvoerder Mark van Bommel. Oud-trainer Guus Hiddink zou die moeten coördineren. Maar dat klinkt allemaal nog prematuur. Van de oud-spelers is voorstelbaar dat ze als bijvoorbeeld beginnende trainers ook andere zorgen aan het hoofd hebben en Hiddink is in zijn resterende ambities onpeilbaar.

Er zijn bovendien op voorhand twee verschillen met de situatie indertijd bij Ajax. Het lijkt bij PSV niet noodzakelijk om de top van de clubleiding, die weinig te verwijten valt, op de schop te nemen en capabele krachten uit het clubverleden lijken in Brabant dunner gezaaid. Maar zo ontzettend nodig is een omwenteling als in Amsterdam waarschijnlijk niet. De kern van het verval ligt bij PSV veeleer in de samenstelling van de selectie, en op het trainingsveld. Ter relativering zij gesteld dat het huidige succes van Ajax moeilijk aan de Cruijff-revolutie kan worden toegedicht. De vruchten daarvan zouden met beter opgeleide spelers pas over enkele jaren kunnen worden geplukt. Onderwijl is binnenkort ook de derde landstitel op rij vooral aan de vasthoudendheid van trainer Frank de Boer toe te schrijven.

Bij PSV wordt diens generatiegenoot en geestverwant Cocu de nieuwe trainer. Ook als PSV zich in het restant van de competitie niet plaatst voor de voorronden van de Champions League en als de nodige spelers de club zullen verlaten, hoeft dat niet zo erg te zijn als nu gauw in karakteristieke onheilsverhalen wordt geschetst. Cocu toonde eind vorig seizoen als interim-coach al een prettige evenwichtigheid en een gezien zijn terughoudende inslag onverwachte frisheid. Met een mogelijk opgeschoonde spelersgroep zou hij als zijn vriend De Boer een sfeer kunnen creëren waarin in Amsterdam de weg naar boven is gevonden. Vergeet niet dat Ajax vóór zijn aanstaande trilogie langer, zes seizoenen, zonder titel was dan PSV nu en zie hoe dat in de golfbewegingen van de tijd is omgeslagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden