'Bij ons koop je niet zomaar explosieven en geweren, zoals in de VS'

BRUSSEL - 'Schouder aan schouder' zullen de belangrijkste industriële landen ter wereld strijden tegen het terrorisme, bezworen ze deze week in Parijs. Maar vooral tussen de VS en de Europese bondgenoten bestaan grote meningsverschillen over de strijdmiddelen. De Amerikanen betichten de Europeanen van laksheid, de Europeanen op hun beurt verwijten de Amerikanen hypocrisie.

De onenigheid geldt vooral staten die terrorisme 'sponsoren'. De Amerikaanse president Bill Clinton noemde Soedan, Libië, Irak en Iran als landen die geboycot, volledig geïsoleerd moeten worden, wegens hun steun aan terroristische groepen. Wat de eerste drie landen betreft, kunnen de Europeanen een eindweegs met de VS meegaan. Maar met Iran onderhoudt de Europese Unie al jaren een zogeheten 'kritische dialoog'. Ook al heeft die nog maar weinig opgeleverd, zo geven diplomaten in Brussel ruiterlijk toe, de EU gaat ermee door.

Louter uit eigenbelang, menen de Amerikanen. EU-landen, Duitsland vooral, doen immers op grote schaal zaken in en met het land van de ajatollah's. De olieproducerende landen Iran en Libië voorzien samen in 20 procent van de energie-behoefte van Europa. De VS hebben zich tevergeefs ingezet voor een wereldwijd olie-embargo tegen Libië. Een Amerikaanse commentator, A.M. Rosenthal, schamperde in The New York Times dat handelsbelangen kennelijk “belangrijker zijn geworden dan mensenlevens en zelfs nationale stabiliteit en veiligheid”.

Opmerkelijk was het ontbreken van Syrië op de 'zwarte lijst' van Clinton. Het land stond in Washington lange tijd te boek als steunpilaar van het internationale terrorisme. Maar, is de overtuiging van Europese waarnemers, omdat Syrië een sleutelrol vervult in het vredesproces in het Midden-Oosten, houdt Clinton nu z'n mond erover. Welke reden hebben de VS trouwens om Noord-Korea niet op de zwarte lijst te plaatsen, zoals een Europese veiligheidsexpert signaleerde?

De Amerikaanse houding is in het beste geval willekeurig en opportunistisch, en met een beetje kwade wil zelfs hypocriet te noemen. Zelfs in de VS wordt dat beseft. Wij zijn niet heilig, gaf de eerder geciteerde Amerikaanse commentator toe, “want wij houden het wiel van het terrorisme draaiende door China te versterken, dat terroristische wapens verkoopt aan landen die terroristen steunen”.

De harde taal van de VS aan het adres van terroristen en hun beschermheren is ook enigszins wrang in het licht van vroegere Amerikaanse activiteiten. In de internationale pers dook deze week het verhaal op van de 'Afghanistanen', Arabische moslim-fundamentalisten die na de inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan, in 1979, door Amerikaanse militaire experts werden getraind en bewapend. Deze 'Afghanistanen' zien niet langer het communisme, maar het Westerse imperialisme als de vijand, en worden nu verantwoordelijk gehouden voor de aanslag op een Amerikaanse basis in Saoedi-Arabië, waarbij eerder dit jaar negentien militairen om het leven kwamen.

Het boycotten van bepaalde landen, zo vurig bepleit door de VS, gaat volgens de Europeanen óók voorbij aan het feit dat het terrorisme van karakter is veranderd. Geen enkel 'revolutionair commando', 'bevrijdingsbeweging' of hoe groepen met politieke doelstellingen vroeger heetten, heeft de bomaanslag in het Olympische Park van Atlanta en de (vermoedelijke) aanslag op het vliegtuig van TWA nabij New York opgeëist. De Franse minister van buitenlandse zaken, Hervé de Charette, sprak in dit verband over 'terreur zonder handtekening'.

Daags na de Parijse anti-terrorisme-conferentie onder zijn voorzitterschap wees de Fransman de Amerikaanse leiders er nog fijntjes op, dat zij het lieden met kwade bedoelingen in eigen land wel erg gemakkelijk maken. “In landen als Frankrijk kun je niet zomaar machinegeweren en explosieven kopen. Maar in de VS is de wapenverkoop nauwelijks gereglementeerd. Het leidt tot de bizarre toestand dat mensen het weekeinde gewapend en in uniform doorbrengen.”

Waarnemers in zowel de VS als Europa brengen de stoere houding van Clinton rechtstreeks in verband met de nakende presidentsverkiezingen. “De drie explosies (in Saoedi-Arabië, New York en Atlanta - red.) die honderden Amerikanen gedood en gewond hebben (...) zullen dramatische neveneffecten hebben op de psychologie en de politiek in Amerika in een tijd van campagne voeren,” schreef The Washington Post. Aan Clinton de taak het Amerikaanse volk te laten zien dat hij het terrorisme keihard aanpakt.

De Amerikanen riskeren daarbij een handelsoorlog met de Europese bondgenoten. Op dezelfde dag dat in Parijs gesproken werd over een eensgezinde aanpak van het terrorisme, presenteerde de Europese Commissie in Brussel een voorstel voor anti-boycot-wetgeving, regelrecht gericht tégen de VS. Het Europese initiatief moet in de eerste plaats de Amerikaanse boycot van Cuba teniet doen, voorzover het Europese bedrijfsleven daarvan de dupe wordt. Maar Brussel liet alvast weten dat de beoogde Europese wetgeving óók geschikt is om een stokje te steken voor een boycot van andere landen. Maken de Amerikanen het Europese zakenlieden lastig? Dan kan Europa terugslaan door Amerikanen visa te weigeren, voor een rechtbank te slepen, enzovoorts.

Het Amerikaanse Congres heeft vorige week de weg vrij gemaakt voor sancties tegen bedrijven die in Libië en Iran investeren. Libië moet boeten voor de aanslag op een Pan Am-vliegtuig boven het Schotse Lockerbie, die in 1988 aan 270 mensen het leven kostte. Iran dient gestraft te worden voor de steun aan de extremistische moslim-groeperingen Hamas en Hezbollah.

De wet, een initiatief van de Republikeinen die niet voor de president willen onderdoen als het om terrorisme-bestrijding gaat, moet nog door Clinton bekrachtigd worden. De verwachting is dat hij dat zal doen, ondanks de Europese protesten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden