Analyse

Bij onderhandeling Israel-Palestijnen zijn fiasco's uit verleden geen garantie voor toekomst

De Palestijnse president Abbas (midden, met microfoon) en enkele Palestijnse gevangenen die vandaag zijn vrijgelaten.Beeld afp

Veel Joden én Palestijnen verwachten weinig van de vredesbesprekingen die vandaag beginnen. Maar de internationale druk op Israël kan veelbetekenend zijn.

Sinds de aankondiging van nieuwe vredesbesprekingen tussen Israël en de Palestijnen druipt het pessimisme van de pagina's in Israëlische, Palestijnse en internationale kranten. Ook bij gesprekjes op straat in Jeruzalem en Ramallah, in Tel Aviv en Nabloes klinkt hetzelfde cynisme. Bibi Netanjahoe is een onbetrouwbare hond, zegt men, grofgebekt als de straat nu eenmaal is. En Mahmoed Abbas is een schoothondje.

Wat de meeste Israëliërs en Palestijnen betreft, zijn de gesprekken bij voorbaat mislukt. Daar zijn ze het dan tenminste over eens. Maar pas op: mislukkingen uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst. Had iemand de Oslo-akkoorden voorzien? Had iemand verwacht dat de Israëlische premier Sjaron de Gazastrook zou opgeven?

Verandering
Premier Netanjahoe heeft zich nooit voorstander van een Palestijnse staat getoond. Integendeel. Hij was tegen de Oslo-akkoorden, de eerste en tijdelijke overeenkomst tussen Israël en de Palestijnen, uit 1993. En hij heeft in alle jaren dat hij premier was nooit een hand naar de Palestijnse president Abbas uitgestoken.

Toch is het denkbaar dat hij van gedachten is veranderd. Als er in Israël één argument momenteel heel krachtig wordt gebruikt tegen de bezetting - de Israëlische hoofdonderhandalaar Tzipi Livni is een uitgesproken vertolker - is het dit: Europa en de Verenigde Staten zullen die bezetting uiteindelijk niet meer accepteren, boycots zullen de nederzettingen en daarna ook Israël zelf treffen, en uiteindelijk staat de Joodse staat alleen. Gebrandmerkt als een apartheidsstaat.

Een argument dat niet alleen aan kracht wint door recente ontwikkelingen (boycots door supermarkten, het besluit van Brussel om Israëlische projecten en initiatieven in de Westelijke Jordaanoever niet meer te financieren), maar dat ook de gevoelige snaar raakt van veel Israëlische Joden als miskend en vervolgd volk - 'iedereen is tegen ons'.

Het vervolg van dit scenario is voor de Joodse staat nog dramatischer: de wereld zal, met de Palestijnen, eisen dat zij stemrecht krijgen. Het is het Zuid-Afrikaanse scenario, gebaseerd op 'one man, one vote'.

Inzicht
Op dit moment wonen op de Westelijke Jordaanoever, in de Gazastrook en in Israël samen ongeveer evenveel Palestijnen als Joden, beide rond de zes miljoen. Beide partijen houden de bevolkingsgroei nauwlettend in de gaten en discussiëren over aantallen. Wie is in de meerderheid? Bij wie liggen de geboortecijfers het hoogst? Ofwel: wie zou het in dat geval voor het zeggen krijgen?

Het is niet onvoorstelbaar dat Netanjahoe tot het inzicht is gekomen dat de Joodse staat alleen te redden is door de Westelijke Jordaanover (of althans delen ervan) op te offeren.

En de Palestijnse president Abbas? Als jongeman raakte hij in de jaren zestig al betrokken bij de Palestijnse vrijheidsstrijd. Zijn hele leven heeft hij gewijd aan dit doel: een onafhankelijke Palestijnse staat. Hij droeg nooit een wapen, maar geloofde altijd in het gesprek. Abbas is 78 jaar, een oude man, misschien een beetje moe. Hij is al sinds 2005 president en maakte meer onderhandelingen mee dan je op de vingers van een hand kunt tellen.

Het is niet onvoorstelbaar dat hij dit ene succes wil voordat hij afstand doet van de troon: een Palestijnse staat, tot stand gekomen door onderhandelingen. Hij is bereid diep te buigen. Hij heeft zelfs zijn belangrijke eis - eerst een bouwstop in de nederzettingen, dan pas gesprekken - laten vallen. Misschien buigt hij nog wel dieper om 'Palestina' op zijn naam te kunnen laten schrijven.

Verrassend
Natuurlijk, even voorstelbaar is het dat Netanjahoe slechts gaat onderhandelen om de kritische buitenwereld even de mond te snoeren. Om tijd te winnen en meer te bouwen in de nederzettingen.

Even voorstelbaar is ook dat Abbas alleen maar gaat onderhandelen om de geldstroom uit Europa en de VS op gang te houden en populariteit terug te winnen met de door hem bedongen vrijlating van Palestijnse gevangen.

En mochten de hoofdrolspelers wel uit zijn op een overeenkomst, dan zijn er nog de radicalen aan beide zijden die er alles aan zullen doen die te ondermijnen.

Dus ja - grote kans dat het misloopt, zoals telkens in de ruim twintig jaar dat er af-en-aan onderhandeld is. Maar het zou ook een spannende en verrassende tijd kunnen worden.

Alle lastige thema's komen aan bod
Bij de onderhandelingen moet alles aan bod komen, heeft de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry gezegd. Zijn doel is een volledig akkoord, geen akkoord op onderdelen. Dat betekent dat alle pijnpunten zullen passeren.

Allereerst: wat worden de grenzen tussen Israël en een toekomstig Palestina? De Palestijnen willen de grens van 1967 aanhouden, 'de Groene Lijn', van voordat Israël de Westelijke Jordaanoever veroverde. Wel hebben ze al toegezegd kleine stukken land te willen 'uitwisselen': enkele grote door Israël gebouwde nederzettingen in ruil voor ander land.

Tweede struikelblok: Jeruzalem. De Palestijnen zien Oost-Jeruzalem als hoofdstad van hun staat. Maar Israël heeft Jeruzalem in 1967 veroverd en in 1980 geannexeerd. De Israëlische regering beschouwt Jeruzalem als een ondeelbare stad, de hoofdstad van Israël.

Dan: hoe moet het met de Palestijnen die eind jaren veertig, na Israëls oprichting, zijn gevlucht? Zij eisen recht op terugkeer. Israël is wellicht bereid een klein aantal toe te laten, als gebaar, maar zeker niet al hun nakomelingen. Komt er financiële compensatie voor geleden schade en verloren goed?

 
Premier Netanjahoe heeft zich nooit voorstander van een Palestijnse staat getoond. Integendeel.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden