Bij IS mogen vrouwen nu meestrijden: emancipatie?

De vrouw van een vermoedelijke IS-strijder, zondag in Raqqa.Beeld AFP

Vrouwen van het kalifaat, neem uw wapens op. Voor het eerst roept Islamitische Staat diens vrouwelijke aanhangers op mee te strijden aan het front. Een logische stap, zeggen experts.

Dat vrouwen zij aan zij gaan strijden met mannelijke jihadi’s is ‘nodig’ en ‘een verplichting’, schrijft de staf van de terreurorganisatie in de nieuwste editie van haar krant al-Naba. “Vrouwen zijn de zusters van de man. Zoveel vrouwen laten zich niet beknotten door hun zwakheid, door hun preoccupatie met het opvoeden van hun kinderen en het gehoorzamen van hun echtgenoten. Ze nemen de taak op zich die veel mannen ook hebben.” Mannen moeten de mujahedin (strijders) steunen, benadrukt de staf. “Op iedere mogelijke manier.”

En ja, IS kan iedere helpende hand gebruiken: de afgelopen maanden verloor het bijna al zijn grondgebied. Naar verwachting raakt het de komende week ook de laatste wijken van zijn voormalige bastion Raqqa kwijt. Als dat gebeurt, bezit IS niet meer dan enkele stukken woestijn en wat dorpen.

Geen mannenklus meer

Sinds de oprichting van Islamitische Staat werd de fysieke strijd - terrein veroveren en het zelfverklaarde kalifaat verdedigen - gezien als een mannenklus. Maar wie IS’ propaganda nauwkeurig volgde, kon de laatste anderhalf jaar de toon zien veranderen, schreef IS-expert Charlie Winter laatst in het wetenschappelijke tijdschrift van het New Yorkse Combating Terrorism Center.

Om maar een voorbeeld te noemen: in 2015 liet IS-glossy Dabiq nog een jihadweduwe aan het woord die IS-vrouwen maande om ‘steun te zijn voor jullie echtgenoten, broers, vaders en zonen’. “Maak het ze niet te moeilijk”, adviseerde zij. “Voorzie in hun behoeften.” In juli van dit jaar verscheen er in een andere IS-publicatie Rumiyah een verhaal over hetzelfde onderwerp, en dat nam een andere wending.

Na de gebruikelijke aansporingen om dienstbaar te zijn, het huishouden te bestieren en voor de kinderen te zorgen merkte de auteur op dat vrouwen er ook voor konden kiezen om de wapens op te nemen. De tijd was immers rijp om ‘op te staan met trots en offers te brengen in deze oorlog’. Doe als Umm Amarah, adviseerde de auteur. Die vrouwelijke kompaan van de profeet Mohammed streed ook aan zijn zijde.

Van zulke epistels verschenen er de laatste tijd dus meer. En de boodschap lijkt aan te komen: in Frankrijk en Marokko werden vorig jaar terreurcellen opgerold die volledig uit vrouwen bestonden. Bij het verdedigen van IS-bastion Mosul pleegden meerdere vrouwen zelfmoordaanslagen - de schattingen lopen op tot rond de 40. De AIVD waarschuwde in januari 2016, toen vrouwen nog niet actief waren aan het front, dat IS wel al wapentrainingen organiseerde voor vrouwen.

Noodzaak

De stap naar vrouwelijke strijders is voor Islamitische Staat niet heel groot, zegt Joas Wagemakers, islamoloog en IS-kenner aan de Universiteit Utrecht. “Het idee is altijd geweest dat mannen strijden en dat vrouwen voor het huishouden en de kinderen zorgen, tot het noodzaak wordt dat vrouwen ook meevechten. In principe is vechten een mannenzaak, maar als het nodig is, helpen vrouwen ook mee.”

Nieuw is dat principe niet. Wagemakers: “Je zag het een aantal jaren geleden ook bij Hamas, en bij radicaal islamitische groepen in Tsjetsjenië. De vrouwen van Hamas benadrukten in de filmpjes die ze maakten voordat ze zich opbliezen soms dat ze hun verantwoordelijkheden als moeder, echtgenote en huisvrouw ook serieus namen. Dat ze op die punten hun best hadden gedaan. Dat werd belangrijk gevonden: het gezin moest niet te zeer onder lijden onder die strijd.” Na de aanslag kregen de gezinnen vaak financiële ondersteuning, om het gemis van de moeder enigszins te compenseren.

De kans dat de IS-vrouwen een einde gaan maken aan de reeks nederlagen is natuurlijk nihil. Experts gaan er inmiddels vanuit dat IS zich zal transformeren tot een organisatie zonder noemenswaardig grondgebied, en dat het zich bijvoorbeeld meer gaat richten op aanslagen.

Hoe het ook zij, Abu Musab al-Zarqawi, de oprichter van Islamitische Staat, heeft al in de eerste jaren laten blijken dat vrouwelijke deelname er ooit aan zat te komen. “In een boekje ‘Terwijl de mannen huilen’ schetst hij zo’n scenario. De mannelijke jihadisten zitten te huilen vanwege de verliezen die ze hebben moeten incasseren, en de vrouwen pakken de handschoen op.” Klinkt geëmancipeerd, en in zekere zin is het dat ook. “Sommige wetenschappers noemen IS een emancipatoire beweging. Vrouwen eisen er een rol op die in veel westerse landen voornamelijk door mannen wordt ingevuld. Ze vechten zich vrij. Geen absurd idee.”

Lees ook: Het kalifaat van IS loopt op zijn laatste benen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden