Bij Irisja thuis zijn enkel tranen

Beslan heeft een generatie verloren. In het gijzelingsdrama kwamen in het kleine Osseetse stadje bijna net zoveel mensen om als tijdens de Tweede Wereldoorlog. De nabestaanden moeten verder.

De kamer is een kleurig eiland in een zee van grauw betegelde gangen, dokterskabinetten en een vage pislucht. Een jongetje opent de deur en zijn oogjes glimmen. ,,Wat kom je vandaag doen?'', vraagt studente psychologie Katja Dzjiojeva vriendelijk. ,,Spelen'', zegt het jongetje en hij stormt naar de nieuwe ballenbak.

In een tenthuisje met vrolijke getekende deuren zit Irisja Goerijeva (7) verstopt. Haar tante Irina Tseloejeva komt haar ophalen, maar ze wil nog niet weg. ,,Hier zijn andere kinderen'', zegt tante Irina begrijpend. ,,Thuis zijn er enkel tranen. Ze waren met zijn drieën, maar Irisja is alleen overgebleven. Haar moeder, mijn zus, is nog herstellende van een operatie; er zijn scherven verwijderd.''

Tante Irina woont naast school nummer1 in Beslan. Iedere dag na schooltijd wipten Irina en haar oudere broer Boris en zus Vera bij haar en hun oma binnen. ,,Ik heb ze praktisch opgevoed'', zegt tante Irina, terwijl Irisja haar fijngebouwde hoofdje met vlechtjes in haar hals drukt. ,,Irisja heeft het heel moeilijk na de gijzeling. Ze huilt steeds, slaapt slecht en is heel lastig. Daarom komen we hier.''

De speelkamer is een van de hulpmiddelen die de psychologen en psychiaters van het stadsziekenhuis in Beslan gebruiken bij het behandelen van de kinderen die in de school zaten. Ook familieleden of niet direct getroffen buurkinderen zijn welkom, vertelt studente Katja. ,,Zij slapen ook slecht. Ineens is hun straat leeg en zijn hun vriendjes weg.''

Irisja was een van de eerste kinderen die de speelkamer bezocht die een paar dagen na de gijzeling werd ingericht. ,,De kinderen trapten de ballonnen stuk, sloegen, reageerden hun agressie af'', zegt gezinpsychologe Fatima Bagajeva uit Vladikavkaz. ,,Nu komt er wat lijn in de behandeling. We werken met muziek en kunst, zodat de kinderen hun negatieve emoties kunnen ombuigen naar positieve.'' Ze laat een mooie tekening zien van Irisja, met rode bloemen op een gele ondergrond. ,,In het begin maakten alle kinderen donkere, haast zwarte tekeningen.''

Ervaring met traumaverwerking bij kinderen had Bagajeva niet. Maar wie had dat wel in dit ziekenhuis, stelt ze retorisch. In de speelkamer en op de spreekuren zijn tot nu toe enkele tientallen kinderen en volwassen in behandeling. Moskou stuurde ervaren psychiaters van het Serbski-instituut, gespecialiseerd in noodhulp bij rampen. Met hun hulp wordt nu een permanent rehabilitatiecentrum opgezet, maar het zal nog maanden duren voordat dat opengaat.

Larisa Kazijeva (15) heeft nog geen psycholoog gezien. Ze is net terug uit de badplaats Sotsji. Drie weken lang zwom ze met tien andere kinderen in de Zwarte Zee, lag op het strand en keek naar de golven. Van hun ouders mochten ze niet praten over de drie inktzwarte dagen in school nummer1. Maar zodra die niet in de buurt waren, begonnen ze toch. ,,We konden niet ophouden'', zegt Larisa, klein van stuk met haar donkere haar in een paardenstaart. Ze houdt haar gezicht strak, de mond haast afgemeten. Slechts heel af en toe wringt er zich een lachje door. ,,We vertelden elkaar waar we in de school aan dachten, of we het zouden overleven, waar we het allerbangst voor waren.''

Larisa wil nog niet naar school. ,,Nog bijna niemand gaat. We kunnen wel naar school nummer 6, die heeft een middagrooster voor ons. Maar dat is verder weg en dan moeten we in het donker naar huis; dat willen mijn ouders niet. Ik zal doodsbang zijn, vooral als het weer 1 september wordt.''

Materiële hulp aan de kinderen van Beslan is de laatste weken uit de hele wereld binnengestroomd. Op de rekening van het algemeen hulpfonds staat 20 miljoen euro te wachten om verdeeld te worden onder de getroffen gezinnen. Voorlopig hebben de meeste families alleen de staatsuitkering van 5500 euro voor een overledene en 1400 euro voor een gewonde. Hulpinstanties verdringen zich om een nieuwe school te helpen bouwen, schoolspullen te leveren en nieuwe medische centra op te zetten. Kinderen die het overleefd hebben, worden uitgenodigd voor vakanties en liefdadigheidsconcerten. Zelfs de Paus ontving twee kinderen op audiëntie.

Het Lerarencomité, gevestigd in een klein kantoortje aan de Generaal-Plijevstraat, is opgericht om zelf gegevens te verzamelen over de slachtoffers. Tientallen A4'tjes met namen hangen op de buitenmuur. De aantallen worden elke dag nog bijgesteld. ,,Informatie en volledigheid zijn zo belangrijk bij de hulpverlening en bij de verwerking'', zegt voorzitter Vissarion Asejev. ,,Wij hebben 1229 gijzelaars geteld, de autoriteiten 1106. Hoe kunnen we iedereen helpen, als dat nog niet klopt?''

Met de hulp op lange termijn komt het in orde, hoopt Asejev. ,,Beslan is een klein stadje, zoveel nieuwe scholen en centra kunnen we toch niet bergen.'' Grote zorgen maken Asejev en de overlevende leraren van school nummer1 zich om de woede die zich richt tegen de schooldirectrice Lidija Tsalijeva. De meeste graffiti in de verwoeste school gaat over haar, vol haat en verwensingen, omdat men denkt dat bouwvakkers die zij inhuurde al explosieven in de school hadden verborgen. ,,Dat is onderzocht en niet waar'', stelt Asejev. ,,Waarschijnlijk is dit een psychologisch mechanisme en zoeken de mensen een tastbare schuldige in hun midden, in plaats van onzichtbare schuldigen. We zullen erop aandringen dat het onderzoek zo snel mogelijk openbaar wordt.''

Voor Boris Iljin is de wereld na

1 september nog niet weer gaan draaien. De Oezbeekse Rus, weduwnaar, verhuisde deze zomer naar zijn oude moeder in Noord-Ossetië. Zijn dochter en kleinkinderen kwamen om. ,,Van de ene hel in de andere'', zucht een diep verslagen Iljin tegen de geestelijk hulpverlener die op bezoek is. ,,U bent de eerste die ik het vertel. Mijn dochter en ik hadden nog geen nieuw paspoort en registratie, dus voor de autoriteiten bestaan we nog niet. Hoe kunnen we dan geholpen worden?''

Iljin kijkt wezenloos voor zich uit. De hulpverlener bidt en troost: ,,Maar u bent mens en slachtoffer, ik zie u toch. Die hulp komt er.'' Iljins oude moeder huilt boven de foto's. ,,Dank u voor alle steun. Maar onze zonnetjes krijgen we er niet mee terug.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden