Bij hoog water dringt de zee het duin in

SCHOORL - Wat niemand een paar jaar geleden nog voor mogelijk hield, gebeurde gisteren: bij Schoorl werd een duin doorgestoken. Nederland heeft geen gesloten kustverdediging meer. Een historische ommekeer in het acht eeuwen oude Nederlandse kustbeleid.

Door de 'kerf' die in het duin werd aangebracht, zal de Parnassiavallei er achter bij tijd en wijle onderstromen. Dat gebeurt twee of drie keer per jaar, als bij winterstormen de zee hoger komt dan 1.95 meter plus NAP. De zee kan dan 200 meter landinwaarts stromen en het zal een poos duren voor het water weer is verdwenen. Het vrij geven van de natuur, met als gevolg het samenvloeien van zoet grond- en zout zeewater, afwisselend nat en droog, zal er toe leiden dat er een heel andere begroeiïng komt, waar ook andere dieren kunnen leven.

De bedenkers van de 'gekerfde zeereep' zijn zelf ook erg nieuwsgierig hoe het zal uitpakken. Als het experiment een beetje florisant verloopt, kan ook op andere plaatsen de duinenrij worden doorgestoken. Bij de Parnassiavallei liggen nog enkele andere valleien die in aanmerking komen. “En in Zuid-Holland zijn ook plaatsen waar het zou kunnen”, denkt Henk Dijkhuisen van de Stichting Duinbehoud. “Het duingebied bij Bloemendaal leent zich er bijvoorbeeld voor. En Zuid-Kennemerland. Daar heb je de Houtglop. Vroeger was daar het Schuitengat waar wel boten afmeerden. Decennia geleden is het afgesloten.”

De zeereep is in het verleden enkele malen spontaan doorbroken. Bij Schoorl gebeurde dat in de jaren '70 voor het laatst door een zware storm. Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer wisten niet hoe snel ze het gat weer moesten dichten. Dat was eeuwenlang het credo: een gat in de duinen dulden leek ondenkbaar.

Daarom kwam de ingreep bij Schoorl ook wat wonderlijk over. Een graafmachine griste met een forse uithaal de laatste hap zand weg. De bodem van de kerf kwam daardoor op gelijke hoogte met het strand. Het gezelschap liep zo uit de duinvallei het strand op.

Duinbehoud stond aan de wieg van het plan en achtte zelfs 14 lokaties geschikt. De organisatie oogstte aanvankelijk hoon. Uiteindelijk gingen Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer echter overstag met de actie, die tot voor kort nog als vloeken in de kerk werd beschouwd. Nederland had eeuwenlang gestreefd naar een hermetisch gesloten kust; statisch kustbeheer met een ononderbroken aaneenschakeling van dijken en duinen. Nu is een begin gemaakt met overschakeling naar dynamisch kustbeheer. Toch hoeft niemand bang te zijn dat Noord-Holland onder water kan raken, sussen de instanties de ongerustheid die hier en daar toch onder de bevolking leeft. Achter de vallei ligt namelijk nog een tweede duinenrij en die wordt mans genoeg geacht om elke storm te doorstaan. Bij de spontane doorbraken in het verleden, is dat gebleken.

De Parnassiavallei ligt in het uitgestrekte duingebied vlak achter de Berenkuil, een bij toeristen bekend rustpunt op de lange route van Schoorl naar het strand. Speciaal voor toeristen is er een nieuw pad gemaakt naar de vallei, waar de kerf een nieuwe attractie vormt in het breedste duingebied van Nederland. Er komt nog een heuse uitkijkpost. Lopen door de kerf zelf is niet toegestaan. Staatsbosbeheer rekent op medewerking van het publiek en organiseert dit weekeinde verschillende publieksexcursies vanuit het bezoekerscentrum.

“Wij zijn zelf ook nieuwsgierig hoe het nu verder gaat. Je kunt wel iets verwachten, maar je weet nooit wat zee en natuur écht doen”, zegt Dijkhuisen. De kerf die in het elf en een halve meter hoge duin is gemaakt, is 50 meter breed op strandhoogte en 120 meter op duintophoogte. Er wordt rekening mee gehouden dat dit gat wel eens breder kan worden als de zee er met geweld doorheen kolkt. Voorlopig wordt er echter geen beschoeiïng overwogen om dit te voorkomen. De geul mag mag echter niet breder worden dan 300 meter. Gebeurt dit wel dan zal Staatsbosbeheer, eigenaar en beheerder van het gebied, maatregelen treffen om verder uitdijen te voorkomen.

De betrokken instanties benadrukken sterk het unieke van de ingreep. De kerf in het duin mag dan ook niet worden verward met de slufter die vijf jaar geleden werd gemaakt bij het werkeiland Neeltje Jans in de monding van de Oosterschelde. “Daar is buitendijks een natuurgebied gemaakt dat zo nu en dan onderstroomt, maar de slufter ligt niet landinwaarts, zoals de Parnassiavallei”, zegt Dijkhuisen.

Het unieke karakter beperkt zich overigens tot het vasteland: Texel heeft een slufter die wél landinwaarts ligt. Het verschil met een kerf is dat een slufter dagelijks onderloopt bij eb en vloed, terwijl dat bij een kerf alleen bij een combinatie van storm en zeer hoog water voorkomt.

In het duingebied van Schoorl blijft het overigens niet alleen bij het 'kerven van de zeereep.' De Parnassiavallei wordt ook afgeplagd. De beplanting bestaat vooral uit helmgras en heide. Die is daar aangebracht om te voorkomen dat een duin verstuift. Dat druist in tegen de natuur, want in de duinen hoort een zandverstuiving er in feite bij. Om de natuur een handje te helpen zich weer te herstellen, wordt de plag weer weggehaald. Zandverstuivingen worden weer mogelijk en natuurlijke begroeiïng krijgt een kans. Verwacht wordt dat er een krekengebied in een vochtige duinvallei ontstaat, waar zich een reeks zeldzame planten op ruime schaal zal vestigen. Om maar een paar te noemen: zeeraket, strandmelde, strandbiet, biestarwegras, gele hoornpapaver, duinstinkzwam, ruwe aardster en parnassia. Zo'n omgeving is ook erg geschikt voor vogels als de bontbekplevier, de bergeend en de velduil.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden