Bij hoeveel ontsnapten wordt de Belgische politiek wakker?

Recente ontsnappingen van gedetineerden zet de discussie in België over gevangenis- en justitiewezen op scherp. Het is niet de eerste keer.

Veiligheidshalve legt de Belgische minister van justitie, Stefaan De Clerck, de lat zo hoog mogelijk. Pas bij 29 ontsnapte gevangenen tegelijkertijd, zei hij gisteren al dan niet grappend tegen de pers, overweegt hij op te stappen. Dan immers heeft hij het record gebroken van ex-justitieminister Laurette Onkelinx, die in 2006 meemaakte dat er 28 gedetineerden op één dag uit de gevangenis in Dendermonde vluchtten.

Het jaarrecord van het totaal aantal ontsnappingen lijkt De Clerck wel te halen: in 2006 lag dat op 40. Dit jaar staat de teller al op 39. Een verdwaalde ladder, helikopter, gewapende handlangers en een flinke dosis lef is alles dat een gedetineerde in België nodig heeft, bleek de afgelopen weken. En het land is, andermaal, verbijsterd over de gatenkaas die de gevangenissen en het justitiewezen zijn.

Vooral het Paleis van Justitie in Brussel moet het ontgelden: hier vandaan werden dinsdag drie criminelen door gewapende handlangers bevrijd. Ze hadden de keus uit 43 onbewapende ingangen naar de rechtszaal, zonder metaaldetectoren, want de Monumentendienst wenst deze niet in het historische, publiek toegankelijke gebouw. Camera’s mogen wel, na heftig soebatten door Justitie. Het is de kat op het spek binden, of, in goed Vlaams, de kat bij de melk zetten.

Intussen blijft geen detail van de laatste ontsnappingen onbenoemd. Dat de bewakers in Brussel slechts bewapend waren met pepperspray en een wapenstok was, zegt De Clerck, ’wellicht een verkeerde inschatting van de risico’s’. De vakbonden wijten het incident aan het personeelstekort onder het veiligheidspersoneel, nog eens versterkt door vakantie- en ziekteverlof.

Dan moet je dus vooral geen ladder laten rondslingeren, zegt criminoloog Brice De Ruyver van de Universiteit van Gent. Voor hem staat die ladder voor het ’negentiende-eeuwse instituut van het Belgisch gevangeniswezen’. Verouderde en overbevolkte gevangenissen, met te weinig personeel: het is volgens De Ruyver de erfenis van een decennialange structurele verwaarlozing. „Justitie is nooit een politiek thema geweest. Als er al beleid was, was dat op het conto van een individueel minister van justitie te schrijven, nooit op dat van een politieke partij. Er zijn andere prioriteiten.”

Na de zaak-Dutroux in de jaren negentig werden opsporing en vervolging gemoderniseerd – maar nog steeds lijdt België aan ’brandweerjustitiebeleid’, zegt De Ruyver. „Er gebeurt iets ernstigs waarop een intense reactie volgt: kaduke sloten worden vervangen, er komen veiligheidsnetten. Maar de oorzaak van de brand laat men zitten.” Een humanitair en veilig gevangenisbeleid is voor politici geen aantrekkelijk item, verklaart de criminoloog. En de afgelopen jaren was België bovendien verlamd door een aanhoudende politieke crisis. Maar nu, zegt De Ruyver monter, „staan we voor een mooi moment. In het najaar is er de behandeling van de begroting.” Het beste zou zijn als er vlak daarvoor nog een paar gevangenen ontsnapt, zei hij al in de Belgische krant De Standaard. „Dat klonk cynisch, maar als er tussen nu en dan niets gebeurt, zakt dit probleem weer onderin het collectief geheugen. Zo gaat dat in dit land.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden