Bij extreme wintersport horen breuken en letsel er een beetje bij

null Beeld AFP
Beeld AFP

In de wereld van de extreme wintersporten komen nog regelmatig atleten om het leven. 'Breuken en hersenletsel horen er in deze sport gewoon bij.'

Op welke piste staan we vandaag? Is dit je eerste of tweede run? Op welke plaats stond je na de eerste run? Het zijn zomaar wat vragen. In het leven van professionele skiërs en snowboarders zijn dit vragen die van levensbelang kunnen zijn.

De Franse skiër David Poisson kon niet meer antwoorden op de vragen die coaches en hulpverleners stellen om te bepalen of iemand hersenletsel heeft. Poisson had deze week in Pyeongchang willen zijn voor zijn derde Winterspelen. Maar hij ging in november tijdens een training met een snelheid van ruim honderd kilometer per uur onderuit nadat hij een ski verloor. Hij vloog door de vangnetten en knalde tegen een boom. Reanimatie mocht niet meer baten.

De ski- en snowboardwereld wordt nog regelmatig opgeschrikt door dit soort verhalen. Een jaar eerder kwam de Zweedse skiester Matilda Rapaport op 30-jarige leeftijd om het leven. Ze was bezig met opnames voor een skifilm toen ze in een lawine terecht kwam. Ook over dat ongeval zal deze weken in Pyeongchang worden gepraat. Haar echtgenoot Mattias Hargin gaat als alpineskiër naar de Winterspelen.

In het kleine wereldje van de sneeuwsporten kent iedereen wel iemand die is omgekomen op de piste. Of atleten die na een val op hun hoofd opnieuw moesten leren lopen en praten, en een andere persoonlijkheid hadden dan voor het ongeluk.

Extremere trucs

Zeker in de freestyledisciplines, waar de schansen almaar groter worden en steeds extremere trucs uitgevoerd worden, komt hersenletsel vaak voor. "Het blijft een risicosport", zegt snowboardster Cheryl Maas, die zich voor Pyeongchang heeft gekwalificeerd op het onderdeel slopestyle en big air. "De meeste mensen krijgen goede hulp, die wachten lang genoeg tot ze weer verder gaan. Breuken en hersenletsel horen er in deze sport gewoon bij. Ik heb zelf ook weleens schuimbekkend op de piste gelegen."

De 33-jarige snowboardster vertelt het laconiek. Ze ligt zelf om de haverklap in de lappenmand met allerlei blessures. Vorig jaar brak ze nog haar nek, maar dat gebeurde frappant genoeg bij een duik in een zwembad.

Maas weet welk risico ze neemt. Ze zag van dichtbij hoe de carrière van een collega in één klap voorbij was na een ongeluk dat hem bijna fataal werd. De Amerikaanse snowboarder Kevin Pearce had op de Winterspelen van Vancouver in 2010 de grote uitdager moeten zijn van snowboardicoon Shaun White.

Maar hij viel tijdens een training in de halfpipe op zijn hoofd, lag 36 dagen op de intensive care en moest alles opnieuw leren doordat hij ernstig hersenletsel had opgelopen. Pearce kon niet meer praten of lopen, laat staan snowboarden.

Hij overleefde de val, maar vrienden en familie zagen de oude Kevin nooit meer terug. Zijn persoonlijkheid veranderde, liet hij zien in 'The Crash Reel', een film over het ongeluk. "Kevin Pearce zag ik toen dagelijks", vertelt Maas. "Ik zie hem nog steeds veel. Natuurlijk sta je even stil bij de risico's van de sport, als je ziet hoe hij veranderd is. Maar je moet het toch ook van je af kunnen zetten. Anders kun je dit niet doen. En dit is wel mijn leven en mijn passie."

Hersenletsel

In Sotsji werd op de Winterspelen in 2014 in de halfpipe de as verstrooid van Sarah Burke, ook een bekende van Maas. Burke was de grote favoriet voor goud op de halfpipe en had er met haar lobby mede voor gezorgd dat de halfpipe een olympisch onderdeel werd voor de skiërs. Ze kon er nooit zelf van genieten. Twee jaar voor Sotsji kwam ze om het leven nadat ze bij een training op haar hoofd was gevallen. In de twintig jaar tijd dat snowboarden olympisch is, met de halfpipe in Nagano 1998 als eerste freestyle onderdeel, is de sport professioneler geworden. Vroeger droegen snowboarders alleen een muts. Dat hoorde bij de kledingstijl. Helmen waren niet cool.

Bij de wedstrijden die de internationale skifederatie FIS organiseert, is het dragen van een helm verplicht. Dat moet ook wel, want de schansen zijn veel hoger dan vroeger. De halfpipe in Pyeongchang is in vergelijking met die van Nagano bijna twee keer zo groot.

Slopestyle, een piste met verschillende schansen en obstakels, kwam daar in Sotsji bij als nieuw olympisch onderdeel. In Zuid-Korea staat de big air, een gigantische stellage van soms meer dan vijftig meter hoog met een schans, voor het eerst op het programma. "Vroeger waren die jumps tien meter. Dan brak je je pols", vertelt Maas. "Als je nu een jump niet goed neemt, lig je in het ziekenhuis met misschien wel hersenletsel. Vroeger droeg ik nooit een helm. Nu wel, en die helm heeft wel een paar keer mijn leven gered."

Kledingstijl

Toch zijn er ook nog een hoop wedstrijden die buiten de FIS om worden georganiseerd waar minder strenge veiligheidseisen gelden. Technisch directeur van de Nederlandse skibond, Wopke de Vegt, ziet nog vaak filmpjes op internet voorbijkomen waar veel risico wordt genomen zonder de juiste bescherming. "Ik zag laatst nog een wedstrijd in Los Angeles met een joekel van een schans, waar niemand een helm op had. Het zit nog niet ingebakken in de cultuur."

Binnen het snowboarden richt de discussie zich de laatste jaren vooral op het type helm en hoe deze gedragen wordt. Snowboarders dragen niet dezelfde helm als skiërs die helemaal over de oren gaat. "En ze willen er graag een beanie, een muts, onder dragen", zegt De Vegt. "Dat hoort bij de kledingstijl."

Sommige experts zijn van mening dat het dragen van een muts onder de helm niet veilig is. Het risico op letsel zou bij een val alleen maar groter worden. De Vegt: "Daarom staat nu in de regels van de FIS dat de helm gedragen moet worden zoals de fabrikant het heeft bedoeld. Zonder muts dus, zodat hij goed op het hoofd past."

Fabrikanten van snowboardspullen springen daar slim op in, door een helm te ontwerpen waarbij het juist de bedoeling is om er een muts onder te dragen. Daardoor begon de discussie opnieuw.

Gebroken helmen

Maar ook met helm kan het behoorlijk misgaan. Bij de Nederlandse skivereniging zijn de regels de laatste jaren aangescherpt. Voormalig snowboardster Charlotte van Gils zette de boel op scherp. Van Gils wilde zich plaatsen voor Sotsji, maar liep om de haverklap een hersenschudding op. "Ze had in één seizoen ongeveer tien helmen gebroken. Nou, dan weet je het wel", zegt De Vegt. "Charlotte moest tegen zichzelf beschermd worden. Die wilde almaar door."

Na de derde hersenschudding in korte tijd kon ze niet meer normaal op vragen reageren. Toen hebben haar coaches haar een halt toegeroepen.

De Vegt: "Op een gegeven moment hebben we gezegd: nu is het klaar. Die grap willen we niet meer hebben, ook met betrekking op haar toekomst. Als je honderd jaar wil worden, kan dat niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden