Bij Engelse profclubs gaan God en voetbal van oudsher prima samen

Peter Lupson voor Goodison Park, het stadion van Everton in Liverpool. Het is om een kerk (St. Luke's Church) heen gebouwd.Beeld TRBEELD

Zonder de kerk hadden voetbalclubs als Manchester City, Tottenham Hotspur, Everton en Liverpool niet bestaan. En nog steeds spelen christelijke normen en waarden een rol in het grootkapitaal van het Engelse voetbal.

Bespot werden ze, de kinderen die op zondag in Liverpool naar de kerk gingen in plaats van naar een voetbalveld. "De passie voor voetbal is uniek in Liverpool", vertelt Peter Lupson. "Het is in het leven van de mensen verweven. Voetbal is heel belangrijk, zeker voor de jeugd. 's Maandags, op school, zitten de kinderen vol verhalen over het voetbal uit het weekend. Als je dan moet zeggen dat je op zondag niet op het voetbalveld was maar in de kerk, dan loop je de kans te worden uitgelachen."

Lupson (71) is inwoner van Liverpool en voormalig docent Duits en Frans. Hij was onder meer werkzaam op de Universiteit van Oxford en schreef vele lesboeken. Ruim tien jaar geleden koos hij ervoor zijn capaciteiten als schrijver op een andere manier te gaan gebruiken. Aanleiding was de manier waarop gelovige kinderen door leeftijdsgenoten werden bejegend. Als lid van de Longcroft Church in Wirral, het schiereiland aan de westkant van Liverpool, zat Lupson daarmee in zijn maag. "Ik besloot een jeugdvoetbalcompetitie op te zetten, een church youth league, waarin teams van verschillende kerken op zaterdag tegen elkaar gingen spelen. Zodat de kinderen dus op maandag konden zeggen dat ze in het weekend hadden gevoetbald. Dat werd een succes, maar het gepest hield helaas niet op. Onze voetballers werden uitgescholden voor wimps, watjes."

Het probleem bleef Lupson bezighouden. "Sommigen stopten zelfs door dat gepest met voetballen. Dat deed me pijn, net als het beschimpen van de kerk, terwijl ik wist dat heel veel Engelse profclubs zijn opgericht door de kerk. Ik besloot daar maar eens gedegen onderzoek naar te doen, om de jeugd te kunnen vertellen dat sommige grote clubs niet eens hadden bestaan zonder die kerk."

En dat bleken niet de minste clubs te zijn. Lupson ontdekte dat van de twintig profclubs die momenteel in de Premier League spelen, er vijf zijn opgericht door de kerk: Liverpool, Everton, Tottenham Hotspur, Southampton en Manchester City. Van de overige 74 profclubs in Engeland bleken er ook nog eens zeven te zijn opgericht door of onder invloed van de kerk: allemaal clubs die ooit in de Premier League speelden. Het resulteerde in een boek en een tv-documentaire geproduceerd door de Christian Television Associaton, beide getiteld 'Thank God for Football!'

Tekst loopt verder onder de foto

In het stadion van Everton.Beeld REUTERS

Protestantse origine

Uit het onderzoek van Lupson bleek dat de twaalf clubs stuk voor stuk van protestantse origine zijn. Ze werden opgericht door vertegenwoordigers van de Methodist Church, de Anglican Church en de Congregational Church. Lupson: "Eind negentiende eeuw kwam in protestantse kerken een beweging op gang die Muscular Christianity heette. Christenen werden gestimuleerd zich in te zetten voor de gemeenschap, armen te helpen en de handen uit de mouwen te steken voor de buurt waarin ze woonden. De kerk wilde via het organiseren van sportwedstrijden een volgende stap zetten, waarbij fair play, zelfbeheersing en kameraadschap het uitgangspunt waren. Christelijke normen en waarden, die via de sport werden verkondigd. Bovendien werd sport gezien als een uitlaatklep voor mensen die het moeilijk hadden. Veel van hen hadden een alcoholprobleem. In die tijd was het soms veiliger om alcoholische dranken te drinken dan water, omdat dat erg vervuild was en je er snel ziek van werd. Sporten was gezond, zei de kerk, die om die reden cricket- en later voetbalclubjes oprichtte."

Kwajongens

In zijn historische zoektocht ging Lupson ver. Hij dook diep in de archieven en haalde zaken boven die tot dan toe onbekend waren. "Bijvoorbeeld dat Tottenham Hotspur zijn bestaan te danken heeft aan de vergevingsgezindheid van een godsdienstleraar.

"John Ripsher was leraar van een bijbelklas in de wijk Tottenham en tevens vrijwilliger bij de YMCA, de Young Men's Christian Association. Hij gaf les aan een groep recalcitrante kwajongens die graag een vereniging wilden vormen en stelde de kelder beschikbaar van het YMCA-gebouw, onder de strikte voorwaarde dat ze zich zouden gedragen.

"Het tegendeel bleek waar. De jongens stalen spullen, maakten avond na avond veel kabaal en voetbalden op plaatsen waar dat eigenlijk niet kon. Tijdens zo'n potje voetbal kreeg iemand van de YMCA, die hen kwam waarschuwen, een bal recht in zijn gezicht. Ripsher had de jongens net zo goed kunnen laten vallen, maar in plaats daarvan vergaf hij hen. Hij maakte zich zelfs sterk voor een nieuw onderkomen voor de groep, een koffiehuis. Dat gebouw is tot op de dag van vandaag in handen van Tottenham Hotspur, de club die destijds dus uiteindelijk door diezelfde groep jongens is opgericht."

Ook kwam Lupson erachter dat de oprichtingsdatum van Swindon Town in 1879 lag, twee jaar eerder dan tot dan toe werd aangenomen. "Toen ik dat ontdekte wilde de club net het 125-jarig bestaan gaan vieren. De festiviteiten zijn gewoon doorgegaan, maar de officiële oprichtingsdatum is naar aanleiding van mijn onderzoek aangepast."

De rol van de kerk in het Engelse topvoetbal is in de loop der jaren teruggedrongen, maar nog steeds staan veel clubs in contact met kapelaans of andere representanten van de kerk die - indien gewenst - met spelers praten over het geloof. De meeste voetballers willen niet dat dat bekend wordt. Maar de kerk en het geloof spelen nog wel degelijk een rol in het miljoenencircus van het topvoetbal, zegt Lupson.

Cyrille Regis

"De gemoedstoestand van een speler is van grote invloed op zijn prestaties op het veld. Voormalig Engels international Cyrille Regis, die tot mijn grote spijt twee maanden geleden plotseling overleed op 59-jarige leeftijd, was een goede vriend van mij. Hij heeft mij verteld dat hij, sinds hij een persoonlijke relatie had met Jezus en daar met mensen van de kerk gesprekken over had, veel beter ging voetballen omdat hij geen ballast meer met zich meedroeg. Vóór die tijd stapte hij soms met een hoofd vol zorgen het veld op. Het doet mij goed dat er in het huidige profvoetbal nog steeds plaats is voor het geloof."

De kerk richtte twaalf profclubs op

Twaalf Engelse profclubs vinden hun oorsprong in de kerk en werden in sommige gevallen aanvankelijk naar die kerk vernoemd. De (huidige) clubnaam ontstond dan enkele jaren na oprichting.

Aston Villa 
Opgericht in 1874 door de Young Men's Bible Class van de Aston Villa Wesleyan Chapel in Birmingham.

Barnsley 
Opgericht in 1887 door priester Tiverton Preedy van St. Peter's Church in Barnsley.

Birmingham City
Opgericht in 1875 door William Edmonds en vijf andere leden van het kerkkoor van de Holy Trinity Church in Birmingham.

Bolton Wanderers
Opgericht in 1874 door priester Joseph Farrell Wright van de Christ Church in Bolton en hoofdmeester Thomas Ogden van de Christ Church Boys' School.

Everton
Opgericht in 1878 door pastoor Ben Swift Chambers van de St. Domingo Methodist Chapel in Liverpool.

Fulham
Opgericht in 1879 door priester John Henry Cardwell van St. Andrew's Church in Londen.

Liverpool
Opgericht in 1892 als afsplitsing van Everton. Talloze van de aan St. Domingo Chapel verbonden leden van Everton hadden er moeite mee dat voorzitter John Houlding een bierbrouwer was - het drinken van alcohol werd door velen verafschuwd - en hadden bovendien bezwaar tegen de hoge huur van het sportpark aan Anfield Road, waar Everton speelde. Ze scheidden zich af en zetten hun club 800 meter verderop voort. Houlding begon op Anfield Road een nieuwe club: Liverpool FC.

Manchester City
Opgericht in 1880 door kerkmeester William Beastow met de hulp van priester Arthur Connell van St. Mark's Church in Manchester.

Queen's Park Rangers
Opgericht in 1884 door Jack McDonald, lid van de door priester Sydney Bott opgerichte Boys' Brigade van St. Jude's Church in de wijk Queen's Park in Londen. In 1886 ging St. Jude's Institute Football Club samen met Christ Church Rangers en werd de naam Queen's Park Rangers.

Southampton
Opgericht in 1885 door leden van de Young Men's Association Cricket Club, die was geformeerd door St. Mary's Church in Southampton.

Swindon Town
Opgericht in 1879 door kapelaan Willem Baker Pitt van de Christ Church in Swindon.

Tottenham Hotspur
Opgericht in 1882 door een groep jongens die lid waren van de Bible Class van All Hallows Church in de wijk Tottenham in Londen.

Katholieke clubs in Nederland

In Nederland is het moeilijker aan te geven welke clubs hun bestaan te danken hebben aan de kerk, omdat veel huidige profclubs zijn ontstaan door fusies. Wel speelt, vooral, het katholicisme een belangrijke rol in de historie van het Nederlandse voetbal.

In het begin van de twintigste eeuw stemde de katholieke kerk in met het spelen van voetbal, mits er eigen katholieke clubs zouden worden opgericht. In 1916 kwam er zelfs een katholieke voetbalbond. Tussen 1910 en 1940 werden zo bijna drieduizend katholieke voetbalclubs opgericht (bijna een derde van het nationale totaal). Veel clubs hebben ook RK (rooms-katholiek) in de naam. Van de huidige Nederlandse profclubs hebben onder meer RKC Waalwijk en FC Volendam (oorspronkelijk RKSV Volendam) duidelijke katholieke roots. (m.m.v. Jurryt van de Vooren)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden