'Bij elke kroeg krijgen we wel bier mee'

reportage | Op stap met mystery shoppers die naleving van alcoholverbod controleren

De biertjes moeten rap 'geloosd' worden. Nauwlettend volgen Joyce (17) en Tim (18) de handelingen van de barbediende. Die loopt heen en weer en is druk bezig met het opnemen van bestellingen. Zodra de serveerster uit het zicht is, zien ze hun kans schoon: dan pakken ze hun jas en benen ze naar buiten. De bestelde biertjes blijven onaangeraakt achter.

Een vissersdorpje ergens in midden Nederland, zaterdagavond iets na zessen. Een nazomers zonnetje schijnt over de dijk. Er is veel volk op de been: mannen in v-halsshirts, toeristen, Friezen op Segways. En Tim en Joyce, die wachten tot ze via WhatsApp de volgende kroeg doorkrijgen. Tim: "Bij alle kroegen krijgen we bier mee."

Dit zijn geen gewone jongeren op zoek naar drank en vertier. Dit zijn de mystery shoppers van Stap, het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid dat landelijk de naleving van de Drank- en Horecawet toetst. Sinds januari 2014 is alcohol verkopen aan jongeren onder de 18 strafbaar en zijn Nederlandse gemeenten zelf verantwoordelijk voor naleving van de Drank en Horecawet.

Dat gebeurt niet overal secuur volgens Wim van Dalen, directeur van Stap. Afgelopen week stuurde hij een vuistdik rapport naar staatssecretaris Van Rijn (VWS) met daarin de bevindingen van een onderzoek naar de gemeentelijke handhaving van de Drank- en Horecawet. 266 gemeenten werkten mee. Acht op de tien gemeenten gaven aan toezicht te houden op de leeftijdgrens. "Maar boetes worden nauwelijks uitgedeeld, het blijft bij waarschuwen."

En dus voelen veel alcoholverstrekkers zich niet genoodzaakt de wet te gehoorzamen. Dat blijkt ook vanavond, als de mystery shoppers van Stap in opdracht van de gemeente een rondje doen.

Bier bij een kroeg waar foto's van boybands aan de muur prijken? Geen probleem. Heineken bij de ijssalon? Natuurlijk, inclusief tasje. Bijna overal krijgen Tim (hovenier) en Joyce (5-vwo-leerlinge) alcoholhoudende dranken mee. Er komt geen legitimatiebewijs aan te pas.

De strooptocht voert door het hele dorp. Van bruine kroegen tot cafetaria's. Maar ook sportkantines ('daar krijg je altijd mee'), supermarkten ('die doen moeilijk') en slijterijen worden bezocht.

De mystery shoppers zien er doodgewoon uit. "Tatoeages, piercings en opvallende kleding zijn verboden", zegt begeleidster Anke, die via WhatsApp contact houdt met het tweetal. Een kroegbezoek duurt hoogstens een paar minuten en verloopt volgens een vast stramien. Eerst wordt de bar gecontroleerd op 'geen alcohol onder de 18'-stickers. Dan wordt het bier besteld. "Joyce bestelt, ik neem het bier aan. Anders zijn we zelf strafbaar bezig", licht Tim, die wel 18 is, de werkwijze toe.

Vervolgens wordt een tactische zitplek gezocht waar het bier makkelijk kan worden 'weggemoffeld.' Begeleidster Anke: "In een hechte gemeenschap is één misser genoeg. Dan weet iedereen dat de mystery shoppers in het dorp zijn."

Vanavond gaat alles voorspoedig. Joyce en Tim spelen het spel goed. Als Joyce haar leeftijd gevraagd wordt, mag zij liegen. Maar als een uitbater haar identiteitsbewijs wil zien, moet zij dat tonen.

Of Tim zich wel eens schuldig voelt? "Hoezo? We betalen gewoon." Zelfs als de barvrouw - twee vers getapte biertjes rustend op het dienblad - vraagt naar de leeftijd van de twee, vallen de mystery shoppers niet uit hun rol.

Na een paar uur struinen is het tijd voor een pauze. Tim en Joyce schuiven aan bij een lokale frietboer. Lopen maakt hongerig en dorstig. De bestelling: een hamburger, een frikadel, een patatje met en een patatje speciaal. En om de dorst te lessen... twee cola.

De namen van de mystery shoppers zijn op verzoek gefingeerd

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden