Bij de verkiezingscampagnes in Bihac heerst een democratische rust

BIHAC - De Europese waarnemer bij de verkiezingen in Bosnië klopt op de houten tafel, om het lot niet te tarten. Het is al twee weken rustig in het noorden van Bosnië en dat is opmerkelijk na een periode van geweld en intimidatie, waarop andersdenkenden in deze verkiezingscampagnes zijn getrakteerd.

Kennelijk heeft de druk van internationale organisaties opnieuw gewerkt. Vrijwel iedereen die wat te vertellen heeft in Bosnië is in de regio geweest, waar moslims het te kwaad hebben met moslims, om lokale leiders ervan te overtuigen dat democratische verkiezingen niet gepaard horen te gaan met geweld. Maar de westerse waarnemers in Bihac zien in de rust die sindsdien is ontstaan ook het bewijs dat lokale leiders en de politie wel degelijk iets van doen hebben gehad met de campagne van intimidatie, die erop was gericht de Partij voor democratische actie (SDA), de regerende moslimpartij van president Izetbegovic, het alleenrecht op de macht in deze regio van Bosnië te geven. Onafhankelijke kandidaten of kandidaten van andere partijen worden in het naoorlogse Bosnië als 'niet vaderlandslievend' afgeschilderd, om niet te zeggen voor landverraders uitgemaakt. En het dreigde bijna een dagelijks verschijnsel te worden dat bij deze of gene een handgranaat door de ramen vloog. Tot op heden zijn daarbij twee zwaar gewonden gevallen. Per ongeluk, menen de waarnemers, want de granaten hadden waarschijnlijk slechts moeten intimideren.

Verkiezingen in Bosnië gaan gepaard met lessen in democratie. Laatst nam de politie folders en affiches in beslag van oud-communisten en vernietigde het 'opruiende' materiaal, waarvan de tekst luidde: “Ze beloofden u Europa en gaven u een rolstoel.” De agenten waren zo braaf voor de inbeslagname een getekende verklaring af te geven, zodat ontkennen niet hielp, toen de zaak werd opgespeeld. Tot voor kort werden ook alle vijandige teksten binnen enkele uren van muren en bomen getrokken. Nu blijven de affiches hangen.

Creatief

De OVSE, de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa, die de verkiezingen organiseert en toeziet op een eerlijk verloop, rekent het tot haar taak kiezers aan te moedigen en liet daarvoor ook affiches ontwerpen. Op deze wervingsaffiches staat een keur van fruit afgebeeld met daaronder de neutraal bedoelde tekst; 'kies de beste'. Het SDA pakte die leus creatief op en plakte het fruit af met de naam SDA, zodat er kwam te staan 'SDA, kies de beste', ondertekend: OVSE.

Bij de partijbijeenkomsten is nog altijd veel politie op de been als ook vele internationale waarnemers, maar de kandidaten kunnen toch ongestoord hun zegje doen, al zijn ze niet van het SDA.

Zelfs leden van de SBiH, de onafhankelijke partij van oud-premier Silajdzic, de voormalige rechterhand van Izetbegovic, verzamelden afgelopen zaterdag 200 mannen en tien vrouwen in een muf ruikende bioscoop in Cazin dertig kilometer boven Bihac, op dezelfde plek waar Silajdzic enkele weken geleden een paar rake klappen met loden pijpen opliep, terwijl de politie toekeek. Silajdzic liet zich ditmaal verontschuldigen in Cazin, maar voor het overige was de hele partijtop aanwezig, om duidelijk te maken dat ze zich niet laat intimideren.

De zaal zong massaal het Bosnische volkslied en nam deel aan het gebed. Om te benadrukken dat het geen partij van verraders is wees de inleider er vooral op dat er veel militairen onder de kandidaten waren, die manmoedig voor Bosnië hebben gevochten. Zo'n twintig mannelijke kandidaten wisten in twee uur tijd een gloedvol betoog af te steken, waar steeds veel applaus op volgde, maar er is niet één vraag gesteld. De meeste bezoekers staken de uitgedeelde buttons in hun zak in plaats van op de revers.

De SBiH zet zich af tegen de SDA van Izetbegovic, omdat de partij van de president naar de smaak van de SBiH teveel de nationalistische trom roert tegenover de Kroaten en Serviërs. De radicalen onder de moslims zouden er de boventoon voeren. Bovendien zou de partij ondemocratische trekjes vertonen. De SBiH straalt een groter liberalisme uit en streeft naar een multi-etnische staat in een onverdeeld Bosnië, waarin de Servische en Kroatische gebieden zijn opgenomen.

Ontberingen

Bihac ligt in het centrum van wat altijd moslimgebied is geweest. De stad is nooit gevallen. De moslims die er woonden wisten ondanks ontberingen stand te houden in een vijandige omgeving. De stad werd uiteindelijk vorig najaar bevrijd toen de Kroaten de Serven uit de Krajina verdreven. Maar het gebied in het Noorden van Bosnië rondom de stad dreigt afgesneden te worden van de rest van Bosnië, als het ooit zover komt dat Kroaten zich aansluiten bij Kroatië en de Serviërs zich werkelijk afscheiden. De moslims hier houden daar ondanks internationale afspraken nog steeds rekening mee. Daarom is de band met de Bosnische hoofdstad Sarajevo, met president Izetbegovic en de SDA zo sterk. In campagnes wordt geschermd met de drie AAA's, Allah, Alija (Izetbegovic) en Atif (Dudakovic) de razend populaire generaal die Bihac met succes verdedigde. Hij vocht niet alleen tegen de Serviërs, maar ook tegen een vrijgevochten legertje van wel 30 000 moslims die in de krijsgheer Abdic hun leider zagen. Deze rijke industrieel uit de welvarende streek rond Velika Kladusa, aan de grens met Kroatië, heeft beurtelings aan de zijde van de Serviërs en de Kroaten meegevochten.

De bevolking van Bihac die jaren mede onder zijn belegering heeft geleden, kan het bloed van deze landverraders wel drinken. Abdic heeft zich tijdens oorlog misdragen en ook in zijn gevangenkampen zijn doden gevallen. Zijn dossier ligt bij het Tribunaal in Den Haag, maar dat heeft nog altijd niet kunnen beslissen of er tot vervolging zal worden overgegaan. Kwade tongen in Bihac beweren dat Abdic dubbelspel gespeeld heeft met Ifor-troepen (Fransen), Serviërs en Kroaten en dat zijn vervolging daarom een schandaal zal opleveren. Hoe anders is de aarzeling in Den Haag te verklaren, vragen de moslims hier zich af.

Brutaal als hij is heeft Abdic een eigen partij opgericht, die mee wil doen aan de verkiezingen. Weliswaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen voorlopig afgelast, maar er is nog kans dat Abdic of een handlanger in het kanton wordt gekozen of veel stemmen afsnoept van het SDA.

Intussen kondigen onafgebroken plensbuien de herfst aan in Bosnië. Op grote schaal wordt hout verzameld om de winter door te komen. Zelfs kinderen lopen met bijlen en hakken met vaders en broers mee. Van wederopbouw is in dit gebied, een jaar nadat de wapens zwegen, nog vrijwel niets terecht gekomen. Veel ramen zijn nog met plastic provisorisch gedicht. De fabrieken liggen er verlaten en verwaarloosd bij. Vijfennegentig procent van de beroepsbevolking is werkloos. En met het verstrijken van de tijd en een nieuwe winter op komst raakt het geduld hier op en vervliegt de hoop op betere tijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden