Bij de Indiase violist Kala Ramnath lijkt het of zij alle noten in één adem en in een en dezelfde streek speelt.

Kala Ramnath begon al viool te spelen toen ze tweeënhalf jaar was. Nu is ze de absolute top onder de huidige generatie violisten in India. Alleen Kala kan haar viool laten zingen.

door Armand Serpenti

De klassieke muziek van India is vooral een vocale traditie. Ook de instrumentalisten baseren hun spel helemaal op de karakteristieken van de menselijke stem en daar is de viool, met zijn vele mogelijkheden tot toonbuigingen en versieringen, bijzonder geschikt voor.

Als je Ramnath ziet spelen valt meteen op dat een Indiase violist een heel andere speelhouding heeft dan we hier gewend zijn. Ramnath zit op de grond en laat haar viool tegen haar linkerschouder rusten. Zo heeft haar linkerhand alle ruimte om de voor Indiase klassieke muziek zo belangrijke ornamenten te spelen en de bewegingen van een zangstem te suggereren.

“Maar het wordt lastig om alle tonen die een vocalist in één adem kan zingen, weer te geven op een instrument dat je met een strijkstok bespeelt, want die hoor je nu eenmaal heen en weer bewegen“, stelt Ramnath.

“Ik bedacht daarvoor een speciale techniek, waarbij het lijkt of ik alle noten in één adem, in een en dezelfde streek speel. Daarnaast probeer ik het wisselen van mijn vingers over de snaren zoveel mogelijk te maskeren.“

Die handigheidjes maken Ramnaths spel uniek en in Indiase oren esthetisch perfect.

Ramnath stamt uit een muzikale familie in het zuiden van India, het domein van de klassieke carnatische muziek. Het leek dan ook voorbestemd dat ze zich hierop zou gaan toeleggen, maar haar grootvader besloot anders:

“Hij was mijn eerste goeroe. Zijn wil was wet. Hij besloot dat ik mij moest bekwamen in de hindoestaanse muziek, de klassieke stijl van het noorden. Die is veel vrijer en biedt meer mogelijkheden voor improvisatie dan de carnatische muziek. Al op mijn zevende voelde ik mij in complete harmonie met deze muziek.“

“Bij mijn beroemde tante, de violiste Dr. Smt. N. Rajam, leerde ik de fijne kneepjes van het vioolspel. Ik wilde precies zo spelen als zij. Maar toen opende tablaspeler Zakir Hussain mij de ogen en zei 'als je precies zo speelt als je tante, waarom zouden er dan nog mensen speciaal naar jou gaan luisteren?“

“Ik moest een persoonlijke stijl ontwikkelen. De legendarische zanger Pandit Jasraj speelde daarbij een cruciale rol. Hij werd mijn belangrijkste goeroe en leerde mij de emotionele diepgang en taal van onze muziek. Die zit vol microtonen en beweegt zich als het ware tussen de noten. Om ze op de juiste wijze te plaatsen moet je ze visualiseren, want je kunt ze niet noteren.“

De klassieke muziek van India is dan ook een orale traditie, met een overlevering van leraar op leerling. “Het is een heel persoonlijke één op één relatie, waarin de leraar eigenlijk geen les geeft; het is de student die de meester inspireert zijn wijsheid over te brengen“, zo merkte Zakir Hussain eens op.

“Pandit Jasraj leerde mij te 'zien' met mijn oren“, zegt Ramnath. “In een raga, ons toonsysteem, zien we elke noot als een kleur. Jasraj leerde mij schilderen met die kleuren en het resultaat, mijn schilderij, af te laten hangen van hoe ik mij op dat moment voel. Zo klinkt dezelfde raga elke keer dat ik hem speel weer anders.“

Buiten het spelen van klassieke muziek houdt Ramnath van het experiment. Ze speelde samen met Ray Manzarek, de toetsenist van de Doors, leidt een Afrikaans-Indiase fusionband, deelde het podium met flamencogitaristen en jazzsaxofonisten en werkt nu met gitarist Jan Kuiper, tablaspeler Niti Ranjan en percussionist Gerardo Rosales aan het project Four Elements.

“Improvisatie is het belangrijkste uitgangspunt bij het combineren van verschillende muzieksoorten“, stelt Ramnath resoluut. “Net als in de jazz is improvisatie ook in onze muziektraditie een basisingrediënt. Het grootste deel van wat we spelen bedenken we ter plekke.“

Waarom zijn er dan zo weinig geslaagde fusies tussen jazz en Indiase muziek?

“Tegenwoordig wil elke muzikant zijn grenzen verleggen, maar een succesvolle cross-over ontstaat alleen als er een vonkje overslaat tussen de muzikanten, en dat is meestal niet het geval. Voordat je het podium opgaat moet je veel samenspelen en zeker niet al meteen een cd uitbrengen. Al die haastprojecten leveren op zijn best middelmatige muziek op.“

“Met Four Elements spelen we al een jaar samen, maar pas volgend jaar willen we, als alles goed loopt, concerten gaan geven. Neem een band als Shakti, die is nog steeds ongelofelijk populair, en dat is vooral doordat de bandleden zo consciëntieus te werk gaan.“

Vooralsnog moeten we het doen met de klassieke aspiraties van Ramnath.

“Het Indiase publiek heeft daar natuurlijk het meeste verstand van, maar van het westerse publiek krijg ik minstens zoveel positieve respons. Welke raga's ik voor jullie ga spelen weet ik nog niet. Op het ogenblik ben ik nog druk aan het repeteren met de Amerikaanse saxofonist George Brooks“, vertelt Ramnath vanuit San Francisco. “Ik weet waar en wanneer ik moet spelen en laat mijn gevoel van het moment bepalen welke raga ik inzet.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden