Déjà vu

Bij Adenauers afscheid sprong Nederland over zijn schaduw heen

De kist met het lichaam van Adenauer keert terug in zijn woonplaats Rhöndorf.Beeld ullstein bild via Getty Images

De stoel van Konrad Adenauer bleef leeg, toen de West-Duitse Bondsdag op 25 april 1967 de zes dagen eerder overleden oud-bondskanselier herdacht. Naast de zetel in het parlement zaten de presidenten Lyndon B. Johnson en Charles de Gaulle. Tweeëntwintig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog waren de voormalige vijanden Amerika en Frankrijk vrienden en bondgenoten geworden.

Die verzoening was ook de verdienste van Adenauer. Waar de vorige week overleden, voor Duitsland al even betekenisvolle, bondskanselier Helmut Kohl vooraf duidelijk maakte geen staatsbegrafenis te willen, kreeg Adenauer er wel een. Passend voor een man, die het volgens de op dat moment zittende bondskanselier Kurt Kiesinger "gegeven was zijn vaderland uit de diepste vernedering op te heffen en in de gemeenschap van vrije volkeren terug te leiden".

De in 1876 geboren politicus Adenauer had al een lange carrière voor de machtsovername van de nazi's, met het burgemeesterschap van zijn geboorteplaats Keulen tussen 1917 en 1933 als hoogtepunt. In 1949 was hij de aangewezen man om de net opgerichte Bondsrepubliek Duitsland als kanselier te gaan leiden.

De autoritaire Adenauer bleef aan tot 1963. De christen-democraat met de bijnaam 'Der Alte' was toen inmiddels 87 jaar oud. Zijn partijgenoot en opvolger Luwdig Erhard vond hij totaal ongeschikt voor het ambt van bondskanselier. "Probeert u maar eens een pudding tegen de muur te timmeren." De parlementsleden van de CDU kozen Erhard toch. Die noemde Adenauers machinaties later 'weinig christelijk'.

Ondertussen fungeerde Adenauer nog tot 1966 als partijvoorzitter. Toen Erhard hem ook daar leek te gaan opvolgen, schoof de negentigjarige een alternatief, de jonge Rainer Barzel, naar voren. De fractievoorzitter van de CDU in Rijnland-Palts, de dertiger Helmut Kohl, hielp het verzet tegen dit laatste kunststukje van Adenauer organiseren. Met succes. Erhard werd gekozen als voorzitter.

West-Duitslands eerste bondskanselier bleef tot het einde lid van de Bondsdag. Dat einde kwam in 1967. Een derde hartinfarct bleek te veel voor Adenauer. "Er valt niks te huilen", waren zijn laatste woorden, gericht aan dochter Libet die in tranen aan haar vaders sterfbed zat. Adenauers zoon Paul, een priester, diende de laatste sacramenten toe. De oude man raakte in coma en stierf in de middag van woensdag 19 april 1967, thuis in Rhöndorf.

Afscheid

Het was daarna zoeken naar de juiste mix van afscheid in kleine kring en afscheid namens het land. De jonge Bondsrepubliek had nog geen ervaring op dit gebied. De rituelen moesten zich nog zetten.

Drie dagen na zijn overlijden werd het lichaam van Adenauer uit zijn huis gehaald. Honderden dorpsbewoners stonden langs de weg. De kerkklokken van het dorp beierden. Het lichaam ging voor opbaring naar Palais Schaumburg in Bonn en later naar de Dom van Keulen.

Naast ontelbare gewone Duitsers kwamen ook heel veel prominente buitenlanders afscheid van de christen-democraat nemen. Naast Johnson en De Gaulle onder anderen de Britse premier Harold Wilson, de Italiaanse minister-president Aldo Moro en de Israëlische oud-premier David Ben-Goerion en de Israëlische minister van buitenlandse zaken Ebba Abban. Nederland stuurde premier Piet de Jong en minister van buitenlandse zaken Joseph Luns.

Na een door de kardinaal van Keulen geleide rouwmis droegen officieren van de Bundeswehr de kist met Adenauer naar de Rijn. Via die rivier werd het lichaam van de voormalig bondskanselier weer terug naar Rhöndorf gebracht. Schepen van de Britse en Franse marine en ook twee Nederlandse mijnenvegers voeren mee.

Een Europees saluut voor een van de gangmakers van de eenwording via de EEG, later veranderd in EG en EU. Eenmaal in Rhöndorf begroef de familie Konrad Adenauer op het dorpskerkhof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden