Bid eens een rozenkrans in de moskee

In Utrecht wordt de laatste hand gelegd aan de grootste moskee van het land. Het wordt de eerste moskee waar ook plaats is voor andersgelovigen.

Alpay Demirci lacht, elke keer als hij iemand een 'moskee-selfie' ziet maken. Het is een dagelijks tafereel dat hij met genoegen bekijkt. "We zouden ze moeten tellen!", roept hij uit. Hij ziet mensen van hun fiets stappen en gekke bekken trekken. Hij ziet ze door de ruit gluren, hij ziet ze omhoog blikken naar de minaretten. Hij ziet die verwachtingsvolle uitdrukking op hun gezichten. Nog even, en dan is de moskee af.

Al zes jaar wordt aan de Kanaalstraat in de Utrechtse wijk Lombok gebouwd aan de Ulu moskee. Dat wordt het grootste islamitische gebedshuis van Nederland, groter nog dan de Essalam moskee in Rotterdam. Demirci is secretaris van het bestuur van de Ulu moskee en hij coördineert een deel van de bouw.

De zon blinkt op de ruiten van het nieuwe gebedshuis. In de kleurrijke Kanaalstraat doen mensen hun boodschappen. Groenten en fruit verdwijnen in blauwe plastic tasjes. Op straat praten Nederlanders van Turkse en Marokkaanse komaf luid met elkaar. Ze schudden handen, geven kussen. En ze werpen een blik op het kolossale bouwwerk.

De moskee is ontworpen door de Nederlandse architect Ishak Önen en kan ongeveer 1500 mensen herbergen; genoeg plek voor de moslimgemeenschap van Lombok. De wijk telt ongeveer 12.000 inwoners, waarvan 11 procent van Turkse komaf is en 13 procent van Marokkaanse.

In de bestuurskamer tegenover de moskee in aanbouw vertelt Demirci (blauwe broek, geruit overhemd) dat het de hoogste tijd wordt dat de moskee open gaat. "Ons huidige gebedshuis is te krap. De vrouwen hebben niet eens een eigen ruimte. Er zijn geen klaslokalen, het bidden is er benauwd met zoveel mensen."

Binnenkort kan er gebeden worden aan de overkant. Toen de steigers verdwenen, en de 44 meter hoge minaretten af waren, stonden er wat oudere moslims op het moskeeplein te huilen. De moskee was toen definitief de grootste van het land.

Demirci loopt naar de moskee en opent de voordeur. De ruimte is nog leeg. Het galmt er, pallets liggen op de grond. "Hier komen winkels", zegt hij. "Grote moskeeën in Turkije hebben dat ook." Wát voor winkels mag hij niet zeggen. "Zeker geen seksshop. Maar een supermarkt zonder varkensvlees zou prima zijn."

Hij gaat de trap op naar de eerste verdieping en wijst naar een ruimte aan zijn linkerhand. Er zit nog geen plafond in de kamer en er staat een doos bouwafval op de grond. "Dit wordt de stilteruimte voor andersgelovigen", zegt hij.

Een moskee met een ruimte voor andersgelovigen, dat is een primeur. "Het is misschien wel de eerste op de wereld", zegt Demirci. Met deze ruimte, legt hij uit, wil de moslimgemeenschap in Lombok een tegengeluid laten horen. "Wij zijn een moskee voor iedereen. We willen in deze tijd van zogenaamde heilige oorlogen laten zien wat het echte geloof is. Ons motto is: heb je naaste lief. Nou, dat doe je niet als je de ander doodschiet."

De Ulu moskee is grotendeels van glas. Dat is bewust, zegt Demirci. "Zo kunnen mensen zien dat er binnen de muren van een moskee niets engs gebeurt. De media schrijven vooral over de radicalisering van ons geloof. Wij willen laten zien dat dat niet het hele verhaal is."

Is een ruimte voor andersgelovigen ook een handig middel om mensen te bekeren? "Helemaal niet", zegt Demirci. "We willen de dialoog aangaan. Daarbij: het zou waanzinnig egoïstisch van ons zijn om zo'n grote moskee in een wijk vol religieuze diversiteit te bouwen, en hem alleen voor onszelf te houden."

undefined

Vreemd land

Toch is niet de hele moslimgemeenschap die mening toegedaan. Het moskeebestuur kreeg vooral kritiek van de ouderen. Demirci: "Zij zeiden: het is ons geld waarmee de moskee gebouwd is, dus de moskee moet ook van ons blijven." Dan was er uitleg nodig, in de huiskamers van Lombok. "Ze moeten beseffen dat we in een vreemd land zijn, en dat je daarmee rekening moet houden."

Demirci gaat voor, de laatste trap op, naar de gebedsruimte, het hart van de moskee. Zelfs de hoge koepel is van glas. De balkons voor de vrouwen zijn groot. De ruimte is wit en stil. Demirci wijst naar de rooms-katholieke Antoniuskerk, die je in de verte ziet. "We hebben een goede band met hen. De pastoor zegt altijd: als jij nu bovenin gaat staan, en ik in de kerktoren klim, dan kunnen we naar elkaar zwaaien."

De Ludgerusparochie, waar de Antoniuskerk deel van is, heeft zelfs financieel bijgedragen aan de bouw van de moskee. José Höhne-Sparborth van de Antoniuskerk vertelt: "De bisschop was er niet blij mee, geloof ik. Maar wij vonden het vriendschapsgebaar naar de moskee van groter belang." Alpay Demirci is er dankbaar voor. "Het is mooi dat we zo kunnen samenleven in deze wijk."

Vanuit de gebedsruimte kijk je uit over heel Lombok. Je ziet alle groentewinkels, de Marokkaanse bakkers, de nieuwbouwappartementen. Beneden staat een buurtbewoner door het raam te gluren. "Ik krijg veel mails van de mensen hier", zegt Demirci, als hij haar ziet. "De meeste zijn vriendelijk en zitten vol met complimenten. Maar ik krijg ook vragen als: wordt dat ding met mijn belastingcenten gebouwd? Word ik nu 's morgens wakker geschald? Krijgen jullie daar geld voor uit het Midden-Oosten?"

Demirci probeert dan zijn geduld te bewaren. "Dat is wel eens moeilijk", zegt hij. Hij beantwoordt alle vragen met nee. Er is geen geld uit het Midden Oosten gekomen, volgens hem. "Bestuursleden zijn langs de deur gegaan. In de moskee hebben we collectebussen neergezet, we hebben folders uitgedeeld. Mensen konden een stukje tapijt uit de moskee kopen. Zo hebben we samen met een lening van de Islamitische Stichting Nederland de 8,5 miljoen euro die nodig was bij elkaar gekregen."

Lombok is door de moskeebouw financieel misschien armer geworden, zegt Demirci, maar moreel rijker. "Wij geloven dat je alles wat je weggeeft dubbel terugkrijgt." Hij heeft, vertelt hij, veel ontroerende giften ontvangen. Vrouwen die hun gouden armbanden afstonden. Een buurtbewoner, die op een dag de moskee binnenwandelde, vroeg of hij ook als niet-moslim mocht doneren. "De volgende dag stond er duizend euro extra op onze rekening."

Er is weinig protest geweest tegen de bouw van de moskee. Er zijn geen petities getekend, geen rechtszaken aangespannen. Dat gebeurde wel in Leiden, waar dit jaar de bouw van een nieuwe moskee met veel discussie is gestart. In Lombok is één demonstratie geweest, drie jaar geleden. Daar kwamen zes mensen op af.

Demirci loopt langs de groentewinkels terug naar zijn kantoor. Hij groet de voorbijgangers. Op de Kanaalstraat kent iedereen elkaar. Het is er even rustig. In een boetiek zit Hassan (26) op een kruk. Er hangen lange rokken aan rekken."Mooi dat de moskee een multicultureel centrum wordt", zegt hij."Maar het blijft toch een islamitische moskee. Daarom is het goed dat de christenen en joden op een andere verdieping zitten. Het moet wel gesplitst blijven."

In een groentewinkel vlakbij rekent Hamza (21) een tas vol appels af. Hij studeert juridische dienstverlening, en werkt in de vakantie om te kunnen sparen. Vanuit de winkel kan hij de moskee zien. "Het geeft mij het gevoel dat er in deze stad eindelijk een plekje is voor mij. Ik vind het mooi dat we gastvrij zijn naar de buurt toe, dat andersgelovigen welkom zijn. Toch blijft er bij mij één vraag hangen: waarom is er in geen enkele kerk plek voor ons? Een dialoog moet je van twee kanten voeren."

undefined

Geldstromen uit het Midden-Oosten

'Degene die een moskee bouwt, al is het ter grootte van een nest van een vogel of zelfs kleiner, Allah zal voor hem een huis bouwen in het Paradijs.' Op basis van dit vers uit de Koran steunen veel organisaties uit het Midden-Oosten de bouw van moskeeën in Europa. Nederland telt ongeveer 450 moskeeën, regelmatig worden er nieuwe gebouwd. In Leiden zijn de eerste palen geslagen, in de grote Vinexwijk Leidsche Rijn komt er een, en in zowel Utrecht als Amsterdam wordt gebouwd.

In 2009 werden er Kamervragen gesteld over de financiering van nieuwe moskeeën. Het was bekend geworden dat de Rotterdamse Essalam moskee deels werd betaald door een omstreden oliesjeik. En er waren geruchten dat allerlei extremistische moslimorganisaties zouden bijdragen aan de bouw van de Westermoskee in Amsterdam. "Wie betaalt, bepaalt", was de vrees.

De minister van binnenlandse zaken heeft in reactie hierop een 'wegwijzer façadepolitiek' ontworpen voor lokale overheden. Daarmee kan worden onderzocht of veiligheid en integratie in gevaar komen door donaties.

Overigens wordt er ook andersom gedoneerd: nu de financiering van de eigen moskee rond is, staan in de groentewinkels in de Utrechtse Kanaalstraat collectebusjes voor moskeeën in het Midden-Oosten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden