Bezwete ruggen, getekende koppen

Sebastian Barry schrijft wervelende roman over de Amerikaanse burgeroorlog

Soms moet een boek in één dag uit, niet omdat jij dat wil, zo lijkt het, maar omdat het boek het wil - of liever: de verteller in het boek. Soms is de titel dan ook nog toepasselijk: 'Dagen zonder eind'. Sebastian Barry levert een wervelwind van een verhaal af, over de Ierse soldaat Thomas McNulty en zijn levensgezel John Cole, over de Burgeroorlog en de kolonisatie van het Midwesten.


Een western dus, maar geen gewone. Net als in zijn andere romans boekstaaft Barry in 'Dagen zonder eind' de diaspora van het Ierse volk, verscheept uit eigen land naar Amerika. Het gaat over gedwongen immigranten, vluchtelingen, armoedzaaiers, beschadigde zielen die in een vijandige wereld willen bouwen aan een bestaan en een nieuwe identiteit, maar die noodgedwongen blijven hangen in een rauw gevecht om te overleven. Letterlijk, met zweet, tranen en liters bloed. Zo strekt de betekenis van deze avonturenroman zich onnadrukkelijk maar niet minder indringend uit tot onze tijd.


McNulty en John Cole zijn jongens nog, als ze verkleed als meisjes optreden in minstrelshows voor ruig mijnwerkersvolk. Als ze er te groot en te mannelijk voor worden gaan ze in het leger, knokken aan de frontier met Sioux-indianen. Het lot verbindt hen aan een jong Siouxmeisje. Dan breekt de Burgeroorlog uit. De gevechten worden grimmiger en de inzetten hoger, door de liefde van Thomas en John voor het kind én voor elkaar.


Barry hanteert een strak, moorddadig tempo, en iedere scène lijkt doelbewust in ons collectieve filmgeheugen te wroeten. Indianen, kanonnen, bajonetten, verminkte soldaten, shoot-outs met outlaws van wie de leider zich 'kolonel' noemt, doodvermoeide paarden, bevroren wenkbrauwen, bezwete ruggen, getekende koppen en kameraadschappen zonder veel woorden. Al die beelden zijn genrestukken uit de filmgeschiedenis, van 'Gone with the Wind' tot aan Tarantino. Vooraf dacht ik: hoe gaat de schrijver het voor elkaar krijgen om uit de klauwen van het filmcliché te blijven? Ik was er snel achter. Op de eerste pagina om precies te zijn. Het geheim zit hem in de taal. Het is de taal die alle 'bekende' beelden nieuw maakt. Een klein wonder eigenlijk. Van de eerste tot de laatste pagina knispert en fonkelt Barry's taal. De vertaler heeft daarbij trouwens puik werk afgeleverd, het grote gevaar bij het vertalen van zo'n boek is namelijk dat je een soort polderversie van een western voorgeschoteld krijgt, maar in deze vertaling is het grove én fijngevoelige Iers-Amerikaanse Engels buitengewoon levendig gebleven.


De schrijver kiest een ideale verteller: de branievolle soldaat Thomas McNulty spreekt ons recht vanuit zijn hart toe, brutaal en boers, en dan plotseling diep, zonder ooit gekunsteld diepzinnig te worden. Zo legt hij de ziel van de Ierse immigrant voor ons bloot: "Je haalt een Ier er meteen uit omdat je het aan alles merkt. Hij praat anders en houdt meestal niet zo van de kapper en een Ier die zuipt heeft gewoon iets anders over zich dan andere mensen. Hij is een engel in duivelskleren of een duivel in engelenkleren, maar als je met een Ier praat, praat je hoe dan ook met twee mensen."


Barry, of zijn verteller, wisselt steeds razendsnel van register, van platvloers naar poëtisch, van gevoelloos naar liefdevol, en weer terug. In de nachtelijke stilte na een gruwelijke veldslag tussen legers van de Unie en de Confederatie klinkt dat zo: "De gewonden stoten geluiden uit als ondeskundig geslacht vee. Half doorgesneden kelen. Er weerklinkt gegorgel en ledematen worden in tergend lijden vastgeklemd. Dan komt de maan rustig op en strekt haar lange vingers van vrijwel nutteloos licht omlaag."


Ik zag bij iedere scène de Hollywoodverfilming al voor me. Een gegarandeerde blockbuster. Toch hoop ik dat die film er nooit komt, Want ja, een enkel filmbeeld kan vele woorden vervangen, maar niet de woorden van Sebastian Barry. Ten slotte blijft tussen al die fraaie zinnen zijn wereldbeeld consistent. Het boek eindigt op een vreemde manier hoopvol, als McNulty huiswaarts keert, de zoveelste lange reis door een wreed land aanvangt: "Zij die me niet trachten te beroven zullen me te eten geven. Zo werkt dat in Amerika."


Sebastian Barry: Dagen zonder eind Vert. Jan Willem Reitsma. Querido; 256 blz. euro18,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden