Bezwaren, maar geen principiële

Wat zouden Nederlandse kloosters doen als Dutroux-medeplichtige Michelle Martin voor hun deur zou staan? 'Niet aan elke christelijke plicht kunnen wij acuut voldoen.'

A bt Daniel Hombergen van de Abdij Maria-Toevlucht in Zun- dert steunt de opvang van Michelle Martin door de Belgische clarissenzusters, zegt hij. "In principe staat ook hier de deur open. Het is niet evangelisch om de poort te sluiten, alleen vanwege morele overwegingen."

Hombergen wijst erop dat Martin nergens anders terechtkan. "Zo'n vrouw kun je moeilijk tussen de clochards laten lopen, of ergens onder een brug laten liggen. Ook kan zij in geen enkele supermarkt boodschappen doen."

Vorige week besliste de rechtbank van Bergen dat Michelle Martin, ex-vrouw en medeplichtige van Michel Dutroux, de resterende veertien jaar van haar dertigjarige straf in een klooster mag doorbrengen. Het Hof van Cassatie onderzoekt nog of er procedurefouten zijn gemaakt, maar de verwachting is dat Michel binnenkort het klooster in zal gaan, nadat eerder een Frans klooster, in reactie op de internationale commotie, zich ijlings had terugtrokken.

Toch heeft abt Hombergen van Maria-Toevlucht, een abdij met twintig broeders trappisten, aarzelingen bij de opvang van een ex-gedetineerde als Martin. "Het aanbod haar onderdak te verlenen is voor de ouders van de slachtoffers zeer pijnlijk. In de publieke opinie wordt de opvang door de Waalse zusters beleefd alsof zij bijna medeplichtig zijn aan de daden van Martin. Terwijl het klooster de betrokkenheid van de vrouw bij de opsluiting van zes meisjes en moord van vier van hen publiekelijk heeft veroordeeld."

Als tegenwicht moet er volgens Hombergen 'maximaal rekening worden gehouden met de gevoelens van de nabestaanden, ook door met hen in dialoog te treden'. Hij houdt er rekening mee dat de uitkomst dan een andere zou kunnen zijn dan nu in België, waar onbegrip en verzet leiden tot betogingen en bekladdingen van de kloostermuren.

De Arme Klaren, zoals de clarissen in België worden genoemd, houden vast aan hun 'christelijke plicht' Martin op te nemen, ondanks de zware druk die op hen wordt uitgeoefend. "Wij zouden aan onze missie voorbijgaan, als we haar geen opvang zouden geven. Dat is onze rol. Wat zou de wereld zijn als niemand die ooit een misstap had begaan, nog een toekomst is gegund?", antwoordden de Clarissen van Malonne op een schriftelijk appèl van Jean Lambrecks, de vader van het vermoorde meisje Eefje.

Veroordeling door de publieke opinie zou voor abdis Martha Verstraeten van Onze Lieve Vrouwe Abdij in Oosterhout in elk geval een belangrijke reden zijn om een besluit om eventueel onderdak te verlenen aan een publiek omstreden persoon voor te leggen aan alle vijfentwintig zusters benedictinessen. Verstraeten: "Onze zusters moeten tegen een eventuele publieke veroordeling kunnen, en dat kan niet elke gemeenschap."

De veronderstelling dat het klooster van oudsher geldt als laatste toevluchtsoord, behoeft in deze tijd nuancering, vindt Verstraeten. "We leven in een maatschappij waar ondanks clausuur (het feit dat een deel van het klooster afgesloten en niet toegankelijk is voor buitenstaanders, red.) de samenleving naar binnen kijkt. Als een kloostergemeenschap daarom zou zeggen: we kunnen opvang op de lange duur niet aan, heb ik daar begrip voor."

Abdis Verstraeten van de benedictinessen plaatst eveneens kanttekeningen bij de stelregel dat een klooster met de opvang van zwaar gestraften aan een christelijke taak voldoet. "Er zijn een heleboel evangelisch-christelijke waarden die wij niet acuut in de praktijk kunnen brengen. Als hier tien vluchtelingen staan, dan zou het heel christelijk zijn die op te vangen. Maar dat kunnen wij niet. Een verslaafde die aanklopt onderdak bieden, dat zou ook zeer christelijk zijn, maar ook dat kunnen wij, zeker psychologisch gezien, niet. Daar is ons leven niet op gebouwd."

Verstraeten wijst er net als abt Hombergen uit Zundert op dat de Belgen eerder ook te hoop liepen tegen de kloostertoevlucht die werd verleend aan Roger Vangheluwe, de voormalig bisschop van Brugge die ontslag moest nemen wegens seksueel misbruik. De zwaar belaagde bisschop verliet uiteindelijk onder druk van de publieke opinie, en naar verluidt ook door spanningen onder de broeders, de Sint-Sixtusabdij van de trappisten in Westvleteren.

Abdis Benedict Thissen van Abdij Koningsoord in Oosterbeek vindt het 'begrijpelijk en terecht' dat de emoties in België opnieuw hoog oplopen. "Maar die hebben niet het laatste woord, want dan doe je geen recht aan de situatie en de personen."

De abdis van zevenentwintig trappistinnen velt geen oordeel over de beslissing van de Belgische zusters, omdat zij de omstandigheden rond het verzoek van de Belgische Justitie aan hen niet kent. Bovendien is ze geen betrokkene. Dat laatste is enorm bepalend, is haar ervaring. "Als je kind een misdaad heeft begaan, dan kijk je daar heel anders naar dan wanneer het de buurjongen is."

Thissen: "We zijn allemaal mensen met tekorten. Het lijkt erop dat niemand meer een fout mag maken. Alles moet perfect, behalve voor onszelf. Onze menselijke existentie is dat ze onaf is en dat ze incompleet is. Het woord 'zonde' mag niet meer genoemd worden, maar het is wel een realiteit die ieder van ons aangaat. Het seksueel misbruik waar het hier om draait, is ook een spiegel naar hoe de maatschappij in elkaar steekt."

Michelle Martin wordt geen non, maar krijgt onderdak in ruil voor vier uur werk per dag. Ze mag het klooster uit, zolang ze er maar elke nacht slaapt.

In het stadsklooster van de clarissen in Nijmegen reageert abdis Marianne van Haastrecht uiterst terughoudend. "We hebben als clarissen in Nederland overleg gehad en hebben geen oordeel over het voornemen van de clarissen in België."

Haastrecht wil wel het onderliggende dilemma toelichten. "Vanuit de barmhartigheid die het evangelie van ons vereist, is er alle begrip op te brengen voor het standpunt van de zusters. Ik vind het ook moedig. Ik zie echter ook wat dit aan leed boven brengt bij de familie van de slachtoffers, en dat vind ik heel begrijpelijk. En dat moet allebei naast elkaar staan."

Abt Daniel Hombergen uit Zundert wijst op het risico 'je te vertillen' aan de opvang van (ex)gevangenen. Hij spreekt uit ervaring. De broeders hebben in het verleden onder anderen ex-gedetineerden opgevangen. "Daar hebben we ook negatieve ervaringen mee. Het gaat toch om mensen die beschadigd zijn en dat kan leiden tot onaangepast gedrag." Goede afspraken met Justitie zijn volgens hem dan ook essentieel.

Er kleven volgens Hombergen verder ook praktische bezwaren aan opvang van een zwaar gestrafte tussen twintig broeders, waarvan de helft bejaard is. "Wij zijn niet een jonge, vitale gemeenschap met spankracht. We zouden daarom moeten kijken of het bieden van onderdak voor ons haalbaar is, en erover moeten stemmen, zoals de zusters in Malonne ook hebben gedaan."

Een niet te veronachtzamen aspect ten slotte is of degene die onderdak krijgt, geschikt is voor het kloosterleven. Verstraeten: "Het is voor die vrouw in kwestie ook wat. Zij moet zich in een kloostergemeenschap kunnen begeven. Een leven als het onze is niet voor iedereen weggelegd. Het is niet voor niets dat onze kloosters niet uitpuilen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden