Opinie

Bezuinigingen laten studies niet ongemoeid

Beeld anp

HANNA BIJL   Zijn veel alfa-studies echt onder de maat? Student Hanna Bijl plaatst vraagtekens bij het rapport.

Je zou er bijna een minderwaardigheidscomplex van krijgen als enthousiaste alfa: 13 procent van de geesteswetenschappelijke bachelor- en masterstudies is door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) beoordeeld als onvoldoende.

In gedachten hoor ik de bèta's al grinniken: 'Zie je wel, ze spelen echt niets klaar daar op die letterenfaculteit!' Maar het rapport van de NVAO is vooral een bevestiging van wat wij alfa's al lang weten: onderwijsbezuinigingen eisen hun tol. En waar kwantiteit op het voetstuk wordt gezet, raakt kwaliteit steeds meer achterop.

Ik moet zeggen: ik heb zo mijn twijfels bij de uitkomst van dit rapport. De beoordeelde opleidingen zijn opgedeeld in vakclusters, die elk door een eigen visitatiecommissie werden bezocht. De commissie die het cluster Regiostudies beoordeelt is bijvoorbeeld dus niet dezelfde als de commissie die het cluster Geschiedenis beoordeelt. Tussen de verschillende clusters zijn dan ook grote verschillen te zien.

Opvallend is bijvoorbeeld dat binnen het cluster Regiostudies uitsluitend voldoendes werden uitgedeeld: dertien van de zevenendertig studierichtingen werden hier zelfs als 'goed' bestempeld. Het cluster Geschiedenis komt er een stuk minder goed vanaf: hier werden acht opleidingen als onvoldoende beoordeeld. Zestien programma's kregen een voldoende, geen enkel programma kreeg het stempel 'goed'.

Betekent dit dat er binnen geschiedenis daadwerkelijk systematisch veel slechter wordt gescoord dan bij regiostudies?

Steekproeven
De visitatiecommissies hebben uiteraard geen weken de tijd om elke opleiding uitgebreid te beoordelen. De opleidingen schrijven zelfevaluaties, er worden studenten, docenten en referenten geraadpleegd en steekproefsgewijs eindscripties bekeken. Zijn de resultaten onder de maat, dan is het aan de commissie om eventueel aanvullend onderzoek te doen. Hoe dit plaatsvindt, is aan de commissie.

Als het niveau van bijvoorbeeld de eindscripties onder de maat is, worden er extra scripties ingezien, bijvoorbeeld diegenen die een zes als eindcijfer scoren. Een andere optie is om een willekeurige steekproef uit het totale aanbod te nemen. Beide aanpakken leveren natuurlijk een ander resultaat op. Het is niet verwonderlijk dat de scripties in het laagste segment een minder florissant beeld van het niveau van de opleiding laten zien dan een willekeurige steekproef uit het totale aanbod. Een zes voor je scriptie is vaak geen goed nieuws, en hakken over de sloot kunnen in andermans ogen ook hakken in de sloot zijn.

Aangezien de commissies zelf kunnen bepalen hoe ze het aanvullende onderzoek uitvoeren, is het niet duidelijk wat dit uiteindelijk zegt over het niveau van de opleidingen. Uit het NVAO-rapport blijkt verder weinig over deze werkwijze. Hieromtrent is meer duidelijkheid nodig.

Het nut van de geesteswetenschappen wordt de laatste jaren steeds meer in twijfel getrokken. Onderzoek moet 'maatschappelijk nut' hebben en studenten moeten een zo hoog mogelijk 'rendement' behalen. Of ze tijdens al dat hogesnelheidsstuderen ook nog daadwerkelijk wat leren, lijkt van ondergeschikt belang. Binnen de geesteswetenschappen is het aantal studenten de afgelopen jaren sterk toegenomen, terwijl de financiering niet is meegegroeid, en in veel gevallen zelfs is afgenomen. Contacturen tussen studenten en docenten nemen steeds verder af, studentenaantallen groeien en de werkdruk voor docenten wordt steeds hoger. Bovendien wordt een opleiding erop afgerekend als de studenten te lang over hun studie doen. Wie meer dan een jaar vertraging oploopt, kost de universiteit geld. Dat leidt ertoe dat studenten steeds sneller door hun studieprogramma worden gejaagd.

Holle frase
Zijn we nu dan echt verbaasd dat de resultaten ondermaats blijken te zijn? Is het niet wat hypocriet om met zijn allen moord en brand te gaan roepen, terwijl we dit onderwijsbrandje jaren geleden gezamenlijk aanwakkerden? De jaren van bezuinigingen beginnen nu hun vruchten af te werpen, en niet in positieve zin.

Hoewel de precieze methodiek van de NVAO wat onduidelijk is, ben ik blij dat dit rapport naar buiten is gekomen. En hoewel ik van mening ben dat veel geesteswetenschappelijke opleidingen van goede kwaliteit zijn, zie ik ook om mij heen hoe docenten en medestudenten in de knel komen door de toenemende bezuinigingen.

Bij deze doe ik een oproep aan politiek en samenleving: laat het (geesteswetenschappelijk) onderwijs niet in zijn hempie staan. De holle frase 'Nederland kennisland' moet weer inhoud krijgen. Dat kan alleen door te stoppen met snijden in het onderwijs. Want zelfs alfa's kunnen niet van de lucht leven.

Hanna Bijl: researchmasterstudent Geschiedenis, UvA

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden