Bezorg jij overlast, dan krijg je overlast terug

Denken over 'het echte leven' op festival in Den Haag

'Is this the real life?'(naar Queen) luidt het motto van de 22ste editie van het internationale Literatuurfestival Winternachten dat volgende week van 19 januari tot en met 22 januari plaatsvindt in Den Haag. Er zal worden nagedacht en gesproken over 'wat er is maar wat verborgen blijft, en wat er niet is maar ons wordt voorgehouden.' Schrijvers, denkers, en wetenschappers uit binnen- en buitenland treden op, in interviews, voordachten, debatten. Zoals Colson Whitehead ( 'De Ondergrondse Spoorweg'), Tomas Sedlá¿ek, Michaïl Sjijskin, Hassan Blasim, (zie volgende pagina) en uit eigen land onder meer Kees 't Hart (zie hiernaast), Arnon Grunberg, Joke Hermsen, Ilja Leonard Pfeijffer. Meer info: www.writersunlimited.nl

Maarten 't Hart beklaagde zich er eens over dat hij in boekenkasten Kees 't Hart naast zich moest dulden. Dat zegt wellicht iets over het dédain waarmee de ernstige literatuur vaak naar de lichtere literatuur kijkt. Dédain dat inmiddels misschien is veranderd in jaloezie want Kees sleept de ene na de andere literaire nominatie in de wacht terwijl Maarten onbekroond blijft. Kees 't Hart heeft zich ontwikkeld tot een literair meester in de slapstick, een in Nederland volstrekt ondergewaardeerd genre. Ik ken nauwelijks een hilarischer boek dan 't Harts 'Teatro Olympico' (2014) over twee jongens die een hopeloze theaterproductie over Rousseau in Italië proberen te slijten en ten onder gaan in bureaucratie, valse beloftes en ander kunstzinnige oplichterij. Hoogtepunt is de scene waarin ze, murw van de tegenslag, om geld te verdienen een lullig rolletje in een ondermaatse pornofilm aannemen.


Ook 'Wederzijds' is zo'n soort boek waarin pretenties en ambities genadeloos geestig worden ontrafeld. Ditmaal wordt de buurtpreventie op de hak genomen, een min of meer actueel thema dat doet denken aan 'De rijdende rechter' en 'Verontruste Burgers'.


De hoofdpersoon, naamloos wiskundeleraar en zijn vrouw Wies worden tegen hun zin lid van een of andere club die zegt vandalisme met wraakacties te bestrijden: Wederzijds. Bezorg jij overlast dan krijg je overlast terug. Zoiets.


Halfhartig stappen ze erin maar algauw is duidelijk dat ze nu niet meer terug kunnen en steeds verder verstrikt raken in Wederzijds.


Zo moeten ze op gezette tijden om onduidelijke redenen bij overlastgevers posten, foto's van verdachte personen nemen, pakketjes afgeven, contact opnemen met andere Wederzijds-leden, noem maar op, de hele rimram aan geheime clubactiviteiten.


Ik zal maar geen moeite doen alle verwikkelingen hier weer te geven, de geschiedenis wordt almaar benauwender waarbij je voortdurend blijft afvragen hoe mensen toch zo onnozel kunnen zijn om zich met zo'n malafide terreurclub in te laten. Dat is het slapstickachtige aan 'Wederzijds', je ziet hoe de hoofdpersonen met open ogen in de val lopen. Wat een sukkels, denkt de lezer, veilig gniffelend in zijn leesstoel. Steeds weer nemen ze de verkeerde stappen, ze bellen niet als ze het wel moeten doen, doen geen aangifte, schamen zich, verzwijgen zaken in de ijdele hoop dat alles ten goede keert, het is kortom een bal van verkeerd uitpakkende beslissingen: "Nee, er was een grote kans dat het zo goed zou komen. Ze zouden de opdracht uitvoeren. Eind goed, al goed. Als er later toch problemen kwamen, zouden we ontkennen dat we het pakket gekregen hadden. Na ons de zondvloed." Niet dus.


De school achter hun huis, waar lawaaiige kunstenaarsfeesten worden gehouden, brandt op mysterieuze wijze af, de gemanipuleerde naaktfoto van de moeder van een verdachte leerling verschijnt op internet, het echtpaar krijgt een Surinaams hoertje in huis geïnstalleerd die daar haar praktijken lijkt voor te zetten - ze lijken midden in een web te zitten waarvan ze de contouren niet kennen. Het nachtmerrieachtig scenario wordt bekroond met een bezoek aan een politiebeambte aan wie de hoofdpersoon ten slotte bekent tegen zijn zin lid te zijn van Wederzijds, om erachter te komen dat die politieman óók lid is. Het is één groot complot dat sterk doet denken aan het diabolische plot van 'Rosemary's Baby' maar dan in het ridicule.


Het is 't Harts meesterhand die zorgt dat je van deze krankzinnige geschiedenis vooral de komische kanten blijft inzien. Hij vertelt alles zo gortdroog, zonder met zijn ogen te knipperen, als een serieus verslag, dat je er enerzijds in blijft geloven, terwijl anderzijds de hilarische kanten steeds duidelijker in het oog springen. 'Wederzijds' is bij dit alles natuurlijk ook een actuele satire, op de veiligheidsobsessie van Nederland, op de PVV-achtige angst voor overlastgevers, op de klacht van de mondige burger. Slapstick annex satire, ik ken geen Nederlandse schrijver die dit genre zo beheerst als Kees 't Hart.


Het einde van zijn verhaal is overigens volledig over de top. Tijdens een vergadering van Wederzijds wordt de arme hoofdpersoon, die zoveel moeite heeft gedaan van die club af te komen, tot zijn verbazing bij acclamatie tot nieuwe voorzitter gekozen. "Iedereen stond op. Wies kuste me. Er klonk minutenlang applaus en gejuich." Waarmee het verhaal met zijn quasi-happy end uiteindelijk toch een ware nachtmerrie blijkt te zijn, met de protagonist verstrikt in zijn eigen complottheorieën. Een beetje een deus ex machina. Ik denk dat 't Hart er ten slotte zelf ook niet meer uitkwam, maar zelfs daar moest ik hartelijk om lachen.


Kees 't Hart: Wederzijds Querido; 224 blz, euro 18,99

Greshoffprijs voor Kees 't Hart

Kees 't Hart (1942) heeft steeds gelukkiger lezers, als je tenminste de literaire jury's kan geloven. Bleef 't Hart lange tijd enigszins een buitenstaander in de vaderlandse literatuur, al werd zijn roman 'De Revue' in 2000 wel al genomineerd voor de Libris Literatuurprijs én won hij de Multatuliprijs, de laatste jaren is een nominatie of bekroning vaste prik voor 't Hart wiens romans ook door critici geroemd worden om hun inventiviteit en humor. 'Ter navolging' werd genomineerd voor de AKO-literatuurprijs, en zijn voorlaatste roman 'Teatro Olympico' belandde op de shortlist van de Libris Literatuurprijs.


Naast romanschrijver is 't Hart ook recensent van De Groene Amsterdammer en essayist. In zijn bundel 'Het Gelukkige Schrijven' schetst hij in het hoofdstuk 'Weg met de navertelling' wat hij als lezer van een boek verwacht: Verbaas me! Verveel me niet! Maak me gelukkig!


Dat laatste lukt hem zelf als essayist en recensent heel goed. Ook als 't Hart het nodige op een roman aan te merken heeft, weet hij je nog nieuwsgierig te maken naar een boek of schrijver.


Voor zijn essaybundel 'Het gelukkige schrijven', waarin hij nuchter en geestig schrijft over diverse literaire onderwerpen en figuren - van 'het luie, verwende jongetje' Karel van het Reve tot 'de verwoestende humor' van Hugo Verdaasdonk - ontvangt hij de J. Greshoffprijs. De prijs zal op zondag 22 januari op het Winternachten festival aan hem worden uitgereikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden