Bezoek Weizman aan Duitsland: van misser naar misser

BERLIJN - Het eerste bezoek van een Israëlische president aan het verenigde Duitsland legt deze dagen een zware druk op de gastheren. Niets mocht aan het toeval worden overgelaten en daarom was het gevoelige staatsbezoek tot in de puntjes voorbereid.

De Duits-Israëlische betrekkingen zijn goed. Om daar nog aan bij te dragen hakte de regering in Bonn bij wijze van gebaar vorige week snel even de knoop door over een wetswijziging die het mogelijk maakt nazi-slachtoffers uit Oosteuropese landen die in Israël of de Verenigde Staten wonen een Duits staatspensioen te betalen. Bondspresident Roman Herzog kondigde op de valreep een jaarlijkse Auschwitzherdenkingsdag aan.

Wie het vervolgens bedacht om Weizman op het Berlijnse vliegveld Tegel te begroeten met een eskader van oorlogsvliegtuigen van de Luftwaffe is niet bekend. In ieder geval was dat ook het eerste programma-onderdeel dat uitviel. De piloot was vergeten te tanken. Nog net op tijd was een alternatief bedacht. Een ander eskader zou sliertjes uitlaatgassen in de lucht achterlaten in een fraai motief, zodat Weizman daarmee verwelkomd kon worden. Ook dat ging mis. De piloten dachten dat het vliegtuig uit Israël vertraagd was. Toen ze wilden opstijgen, was de president allang onderweg naar het voormalige concentratiekamp in Sachsenhausen.

Dat bezoek was voor de mensen daar van groot belang want de subsidies zijn, na het omvangrijke vijftigste herdenkingsjaar, drastisch gekort. Voor het pijnlijkste dieptepunt van de dag zorgde het Duitse persbureau DPA. De redacteur van dienst noteerde in een van de summiere stukjes op de telex, dat Weizman in het gastenboek van Sachsenhausen schreef dat hij “vervuld was van haat en verdriet”.

Leon Mangasarian die in Bonn de Duitse tekst van DPA vertaalt en bewerkt voor de Engelse versie die in het buitenland wordt verspreid, zegt dat hij het woord 'haat' weliswaar “schokkend” vond, maar toch vertaalde. Ten onrechte, zo bleek vijf uur later toen DPA de eerste versie corrigeerde. Weizman had het woord 'woede' gebruikt. Voor vele buitenlandse kranten maar ook voor enkele Duitse kranten, kwam de correctie te laat.

In de villa Wannsee, het huis waar de massa-vernietiging van de Joden werd bedacht, stonden intussen pers en publiek op de Israëlische president te wachten. Die arriveerde echter niet omdat het te mistig was voor zijn helikopter om te landen. Een Berlijnse radiozender meldde desalniettemin dat Weizman de villa had bezocht. Alles was tot in de puntjes verzorgd. De politiemannen die de villa vanaf het ijs moesten bewaken, hadden schaatsen aan èn beschikten over zwemvesten. De dooi is ook hier ingevallen.

De Duitse Joden kregen vervolgens tot hun schrik te horen dat Weizman in een interview met de Israëlische radio zei dat hij zich “niet kon voorstellen dat Joden in Duitsland konden wonen”. Weizman voegde daar nog eens aan toe dat wat hem betreft de Joden in Duitsland het Joodse volk niet vertegenwoordigen.

De Israëliërs zijn wel wat gewend van hun president en in feite uitte Weizman niets anders dan het oude zionistische standpunt dat alle Joden in Israël thuishoren. Maar erg fijnzinnig klonken de woorden van de president nu ook weer niet tijdens dit toch nog altijd gevoelige bezoek. In plaats van een 'normaliseren' van de betrekkingen te onderstrepen - in zoverre dat mogelijk is - benadrukte Weizman hiermee juist de last van het verleden. Het Joodse Wereldcongres trok fel van leer tegen Weizman. “Het ideologische tijdperk waarin wij niets wilden weten van Joodse minderheden buiten Israël, de diaspora, is voorbij, aldus directeur Avi Becker. Het kwaadst was nog de voorzitter van de Raad van Joodse gemeenten in Duitsland, Ignatz Bubis, die zich onmiddellijk distantieerde van Weizmans woorden. “Het is belangrijk dat het Joodse leven in het naoorlogse Duitsland tot nieuwe bloei komt”, aldus Bubis in de Israëlische krant Ha'arets.

Juist in Duitsland is de Joodse gemeenschap de afgelopen jaren enorm gegroeid. Zo een 35 000 Joden uit de voormalige Sovjet-Unie hebben zich er gevestigd en vooral het 'Jiddisje uitgaansleven' is enorm opgebloeid. Voor een zionist als Weizman is een dergelijke ontwikkeling onbegrijpelijk.

Ineens bleek gisteren overigens ook dat die pensioenen voor nazi-slachtoffers uit Oost-Europa nog helemaal niet geregeld zijn. De regering vindt dat de 2,3 miljard die daarvoor nodig zijn uit de pensioenfondsen moeten komen. Een deel van de regeringspartij CDU en de oppositie vinden dat het geld uit de staatskas moet komen omdat het hier gaat om schadeloosstelling van oorlogsslachtoffers waarvoor niet alleen de pensioen-betalenden verantwoordelijk zijn. Dit geruzie duurt al sinds 1989.

Gisteren verviel nog een ander programma-onderdeel. Weizman at wel met bondskanselier Kohl maar had daarna geen puf meer om het museum voor Duitse geschiedenis te bezoeken. Hij zegde op het laatste moment af. Bij de Israëlische ambassade was niemand bereikbaar voor commentaar. Te druk met het staatsbezoek, was het antwoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden