Beyoncés boodschap van kracht en hoop

Superster Beyoncé bewijst wat een muziekalbum in de 21ste eeuw als artistiek product kán zijn.

Geeft het leven je een citroen, pers er limonade van. Deze wijze les geeft superster Beyoncé de luisteraar mee op haar nieuwste album 'Lemonade', dat vorige week onaangekondigd op muziekdienst Tidal verscheen. Een les ook die we in een bijbehorende videoclip zien vertellen door de oma van Jay Z, de rapper die er op het album flink van langs krijgt - van zijn eigen vrouw, Beyoncé.

Vanaf haar eerste, zacht maar uitdagend gezongen strofe is het raak: 'Je kunt het bedrog proeven, overal op je adem...' Beyoncé laat weinig te raden over. Rolde het echtpaar op haar vorige album nog 'drunk in love' over de keukentafel - nu blijkt dat er problemen in het paradijs waren. Manlief Jay Z reed de scheve schaats. Het album maakt duidelijk dat de geruchten rondom huwelijksproblemen van een paar jaar terug klopten. Hoewel voorzichtigheid is geboden: Beyoncé laat de luisteraar weten wat ze wíl dat hij weet. Zo slim is ze wel. Interviews geeft ze niet, zoals muziekblog Pitchfork opmerkt: haar muziek is haar PR.

Gelukkig is Lemonade zo veel meer dan de vuile was rond het huwelijk van één van de grootste popsterren ter wereld. Alleen al omdat de nummers niet los te zien zijn van de bijbehorende muziekfilm die afgelopen zaterdag op betaalzender HBO werd uitgezonden.

Visual album

Ook haar vorige plaat bracht Beyoncé zonder aankondiging uit, ook die ging vergezeld van een serie videoclips. Maar die vormden niet zo'n overweldigend geheel als dit visual album. Een uur durende, prachtig vormgegeven muziekfilm, vol symboliek, met de nummers in woord, beeld en muziek aan elkaar gemonteerd. Beyoncé zelf praat de clips in voice-over aan elkaar, met teksten over verraad, vernedering en woede, van de jonge Somalisch-Britse dichter Warsan Shire.

Het begint met intuïtie, een voorgevoel van onraad. Ontkenning, tegen beter weten in. Woede, op die man die jou niet verdient, tot aan de schuldvraag, hoe het zo ver kon komen. En vergeving. Uiteindelijk, kunnen we verklappen, komt alles goed en zien we tijdens het ingetogen 'Sandcastles' Beyoncé en Jay Z weer teder bij elkaar.

De perfectionistische zangeres weet de uiteenlopende emoties te vertalen in dito muziekstijlen. Naast r&b en hiphop laveert Queen B. langs rock (het bozige 'Don't Hurt Yourself', met Jack White) zwoele pop (met The Weeknd) naakte wanhoop (het spaarzame 'Forward', James Blake) en euforische hiphop (het hoogtepunt 'Freedom', met Kendrick Lamar). Eigenlijk is muzikaal alleen het springerige 'Sorry' een mindere broeder, de tranentrekkende ballade 'Sandcastles' komt vooral vergezeld van de beelden hard binnen. Net als trouwens het countrynummer 'Daddy's Lessons' - over dat Beyoncé haar roots niet is vergeten, met geweldig broeierige beelden uit het diepe zuiden van de VS.

Wat Lemonade zo krachtig maakt is dat Beyoncé erin slaagt om parallel aan haar persoonlijke relaas over echtelijke vernedering de problemen aan te kaarten waarmee alle (zwarte) vrouwen in de VS te maken hebben. Vandaar de sample van Malcolm X bij de video's ('The most disrespected person in America is the black woman'). En die woede waarmee een ontketende Beyoncé met een honkbalknuppel auto's aan gort slaat is heus niet alleen gericht op haar echtgenoot. Er zijn nauwelijks mannen in haar clips te zien, wel veel sterke (zwarte) vrouwelijke rolmodellen als Serena Williams of Michaela DePrince, de ballerina, momenteel in dienst van het Het Nationale Ballet. En moeders van zonen - onder andere die van Michael Brown - die omkwamen door politiegeweld.

Boodschap van kracht

In de film legt Beyoncé een reis af richting zelfverwezenlijking, merkt Guardian-columniste Syreeta McFadden op. Naarmate de film vordert, voert die reis naar het diepe zuiden van de VS: "...Bekend terrein voor zwarte Amerikanen: naar de zuidelijke roots, naar de natuur, een bron van genezing en kracht."

Want het gaat hier om genezing. Het is een boodschap van kracht. Voor alle vrouwen die wel eens citroenen op hun bord krijgen. Of haar verhaal over die schuinsmarcherende Jay Z waargebeurd is maakt opeens niet zoveel uit, Beyoncé maakt haar verhaal gedurende het album universeel. Dat maakt 'Lemonade' in zijn geheel een nog krachtiger statement dan haar optreden, onlangs, tijdens de Superbowl, met het militante nummer 'Formation' - het sluitstuk op Lemonade.

Daarvóór is de cirkel eigenlijk al rond, bij het prachtige 'All Night'. In de bijbehorende clip zien we verliefde stelletjes, van verschillende rassen en geaardheden. Beyoncé zingt hoe ze de waarheid onder zijn leugens heeft gevonden, vertrouwen heeft hervonden, en heeft kunnen vergeven. Echte liefde overwint alles. Cliché? Misschien, maar daarmee eindigt dit op meerdere vlakken emotionele album wel met die ene prachtige boodschap: die van hoop.

Lemonade is muzikaal gezien misschien niet overal even naadloos en sterk als haar titelloze meesterwerk van drie jaar terug. Maar Beyoncé slaagt krachtig in haar tweeledige bedoeling - en geeft ook een nieuwe invulling aan wat een muziekalbum in de 21ste eeuw als artistiek product kán zijn. Overrompelend.

Beyoncé - Lemonade (via Tidal & iTunes, vanaf 6 mei fysiek in de winkels)

*****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden