Opinie

Bewuste kiezer stemt op een van de 'constructieve vijf'

De leiders van de ChristenUnie, PvdA, GroenLinks, D66 en CDA (met de klok mee) met elkaar in debat. Beeld ANP

Het eerste NOS-lijsttrekkersdebat liet een 'opvallende eensgezindheid' zien tussen de verschillende partijen, die na de verkiezingen willen samenwerken in plaats van ruzie maken. VVD, SP en PVV deden niet aan het debat mee.

Bij de door RTL georganiseerde tweede discussieavond was van de 'samenwerkers' alleen de PvdA uitgenodigd, op basis van een derde plaats in de peilingen. De drie 'ruziemakers' deden ditmaal wel mee. Hier viel dan ook juist het gebrek aan eensgezindheid op.

Na twee rampzalige PVV-gedoogjaren brak met het Lente-akkoord eindelijk het licht door van een nieuwe tijdgeest, gericht op samen zoeken naar oplossingen voor politieke problemen die bij niets doen alleen maar kunnen verergeren. Vele 'mensen in het land' slaakten een zucht van verlichting. Dat de vijf partijen van de begroting voor 2013 al gauw kanttekeningen maakten bij wat eerder was afgesproken, valt in een verkiezingsstrijd nog wel te volgen, maar bij de VVD is er meer aan de hand. Daar heeft lijsttrekker Rutte zich losgemaakt van de lentegeest van samenwerking. In een beschamend demagogische speech ging hij op de ouderwetse toer van 'anti-socialistische' polarisatie.

Consensuszoekers
Maar tegenover Rutte's vertrek staat de komst van Samsom die zich nu met overtuiging bij de consensuszoekers heeft gevoegd. Een en ander heeft consequenties voor wie ook nu strategisch wil stemmen. Inhoudelijk ingestelde kiezers geven partijen vertrouwen op basis van personen, principes en programma's. Wat daarvan in de praktijk pleegt te worden waargemaakt - in regering of oppositie - speelt natuurlijk ook mee. Maar strategische kiezers hebben bovendien de formatie van een nieuw kabinet in gedachten. Zij zoeken een partij waarvan verwacht mag worden dat die hun stem kan doen tellen in de gewenste coalitie. In de zeventiger en tachtiger jaren draaiden de hiermee samenhangende berekeningen om het gezamenlijke resultaat van CDA en VVD, maar sinds de negentiger jaren ligt deze combinatie mijlenver van een mogelijke meerderheid.

Deze eeuw kwam een nieuwe optelsom in beeld: totaal 'links' tegen totaal 'rechts'. In 2006 was dit 76-74. Maar omdat de SP niet regierungsfähig werd geacht, werd al snel duidelijk dat CDA en PvdA weer eens tot elkaar veroordeeld waren. Na drie jaar ruziën brak Balkenende IV.

In 2010 bleken de kiezers de links-rechts uitslag te hebben omgezet in 72-78. De PVV werd 'gedooggeschikt' bevonden en er kwam een kabinet uit de bus 'waarbij rechts Nederland de vingers kon aflikken'. Als de twee politieke rampjaren die hierop volgden iets hebben geleerd, dan is het wel dat polarisatie de crisis alleen maar verergert. Bovendien heeft het mislukte gedoogexperiment duidelijk gemaakt dat de optelsom CDA/VVD/PVV/SGP irrelevant is geworden. Deze verkiezingen moeten we op een andere manier tellen: consensuszoekers versus polariseerders. Inhoudelijk speelt hierbij allereerst de verhouding van Nederland tot Europa.

Herfstakkoord
Het Lente-akkoord van D66, GroenLinks en ChristenUnie met de beide regeringspartijen VVD en CDA berust op 77 Tweede Kamerzetels. Wordt bij de komende formatie de VVD vervangen door de PvdA, dan zou dit in de huidige Kamer nog een minimale meerderheid betekenen van 76 zetels. Helaas is in de peilingen het totaal van de constructieve vijf een stuk minder. Voor een stabiele coalitie die niet alleen de problemen bij de wortels aanvat maar ook de rit uitzit, is dan ook een beroep nodig op de bewuste kiezer, oud én jong: help ons land aan een stabiele coalitie en stem op een van de vijf partijen van wie een vierjarig 'herfstakkoord' verwacht mag worden.

Het is waar dat SP, PvdA en GroenLinks een lijstverbinding hebben. Van hun politieke leiders is niet te verwachten dat zij een oproep doen om CDA, GroenLinks, D66, ChristenUnie en PvdA samen aan een meerderheid te helpen. Maar van maatschappelijke leiders zoals VNO-NCW-voorzitter Wientjes mag meer worden gevraagd dan een waarschuwing gericht tegen slechts een van de polariserende drie, de SP. Is het wél verstandig te stemmen op de VVD? En op wie moeten we wel stemmen om uitzicht te krijgen op een stabiel kabinet dat de echte problemen aanpakt? Dat is de vraag die bij het NOS-debat wel domineerde maar bij RTL werd genegeerd. Bij verkiezingen in een tijd van crisis is dat de kernvraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden