Bewogen in beweging

Joop van den Berg wist het al: in de politiek ben je vaak 'aan de gelovigen overgeleverd'. Het werd ook de titel van een boek waarin deze (toenmalige) hoogleraar parlementaire geschiedenis jaren geleden zijn columns in NRC Handelsblad bundelde. Maar zelfs deze Van den Berg zal nooit hebben kunnen bevroeden dat een losse opmerking van minister De Boer over 'onthaasting' op de kop af een jaar later al de inzet zou worden van een heus congres, uitmondend in een debat - jawel - tussen gelovigen.

Het congres vond deze week in Utrecht plaats onder het motto: 'Alles behalve tijd - podium over de gehaaste samenleving'. Interessanter dan dit motto is dat de organisatoren van dit congres, de Nationale commissie voor duurzame ontwikkeling, de Stichting Natuur en milieu en de Nederlandse Vrouwenraad, er kennelijk van overtuigd zijn dat het hebben van een geloof een probaat middel is tegen de haast. Zo noteerde de verslaggeefster van Trouw gisteren, dat volgens hen de 'gelovigen niet alles in hun leven hoeven te proppen, omdat er voor hen een hiernamaals is in de vorm van wederopstanding of reïncarnatie'.

Het lijkt mij lariekoek, zoals trouwens Joep de Hart van het Sociaal en cultureel planbureau ter plekke ook met harde cijfers aantoonde. Gelovigen blijken zich al net zo jachtig door het aards bestaan te bewegen als ongelovigen, ondanks het adagium: zij die geloven haasten zich niet.

Zinniger is het je af te vragen waarom er op dit punt tussen gelovigen en ongelovigen zo weinig verschil bestaat. Geloven zij soms niet meer in een hemel? Of compenseren gelovigen hun veronderstelde geringere gehaastheid met een overdreven arbeidsethos, waarvoor op het congres ook de nodige argumenten werden aangedragen?

Nu ik erover nadenk: het zou wel eens zo kunnen zijn dat we al die haast in laatste instantie juist aan de joods-christelijke traditie te danken hebben. Waarom trok Abraham weg uit het land der Chaldeeën? In zijn Het verhaal gaat... legt Nico ter Linden uit hoe Abraham wilde ontsnappen aan het circulaire tijdsbesef van de eeuwige kringloop van de seizoenen, van de eeuwige terugkeer ook waarin mensen geboren worden en weer sterven. Abraham koerste op het kompas van een belofte. Hij geloofde in een ontwikkeling, in een weg van A naar B. Hij ruilde een circulair tijdsbesef in voor een lineair.

Dit geloof bracht enige versnelling in de tijd, zou je kunnen zeggen. Maar het werd pas echt bar toen dit geloof vervolgens ook nog uitmondde in het zogenaamde vooruitgangsgeloof. Hoe dat gebeurd kan zijn, is weer een heel ander verhaal. Maar mensen als Bob Goudzwaard, die ooit het CDA-program Niet bij brood alleen schreef, kunnen dat precies uit de doeken doen. Kern van de zaak is we met het geloof in vooruitgang, ook zweren bij verandering. De dingen van gisteren zijn achterhaald, oude koek. Alles moet anders.

Dat brengt me ten slotte bij het D66-verkiezingsprogram Bewogen in beweging. Lijsttrekker Borst vond het een mooie titel vanwege het sociale in het woordje 'bewogen' en het liberale vanwege dat 'in beweging'. Rijkelijk gekunsteld, als je het mij vraagt, alsof de partij door in beweging te zijn een onscherpe foto heeft gemaakt. Maar goed, inmiddels vindt ook de afdeling Den Haag de titel 'tuttig en truttig'. En wat stelt deze afdeling als titel voor? Juist: Iets anders.

Hoe verzin je het. Mij lijkt dit de volmaakte illustratie van alle haast in deze samenleving: alles anders te willen en je ondertussen beredderen met dezelfde onzin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden