Bewijs geleverd: mens is meer rat dan muis

AMSTERDAM - Wetenschappers hebben de genetische code van de rat in kaart gebracht. Verschillen en overeenkomsten met het menselijke DNA zijn goed te zien, wat de waarde van de rat als proefdier nog verhoogt. Het 'schoothondje van de duivel', zoals hij in West-Europa wel wordt genoemd, is het derde zoogdier waarvan het DNA is opgehelderd. In 2002 viel die eer al te beurt aan de muis, en nog een jaar eerder aan de mens. Helemaal af is de code nog niet, melden onderzoekers uit zes landen vandaag in het vakblad Nature. Ze zijn pas op 90 procent, maar dat blijkt ver genoeg voor een gedetailleerde vergelijking met het DNA van muis en mens.

Beide knaagdieren, met wie de mens 75 miljoen jaar geleden een gemeenschappelijke voorouder had, bezitten grofweg net zoveel genen als wij: 25 à 30 000. Maar diep van binnen lijkt de rat het meest op ons: 90 procent van zijn genen heeft een menselijke tegenhanger.

De overlap tussen muis en mens is maar 80 procent. Daar staat tegenover dat de DNA-code van de rat sterk gehusseld is, terwijl die van muis nog ongeveer in dezelfde volgorde ligt als die van ons. De niet-overlappende delen hebben vooral betrekking op de reuk, afweer en voortplanting. Zo heeft de rat meer genen voor reukreceptoren dan wij, omdat hij sterk van geuren afhankelijk is.

Belangrijk is vooral dat het dier meer zogeheten P450-genen heeft. Deze zijn betrokken bij het afbreken van schadelijke stoffen. Daardoor is het wellicht lastiger dan gedacht om de schadelijkheid van stoffen voor de mens te testen bij ratten, die deze chemicaliën beter aankunnen dan wij. Uit een precieze vergelijking van de genen zou evenwel kunnen blijken wanneer een extrapolatie verantwoord is.

De onderzoekers hebben voor hun analyse gebruik gemaakt van de bruine rat, ofwel de rioolrat. De gedomesticeerde versie hiervan, in witte uitvoering, vormt sinds bijna twee eeuwen een populair proefdier. De rat, ook bekend als huisdier, bewijst de wetenschap dagelijks diensten op terreinen als de chirurgie, kanker, hart-en vaatziekten, diabetes,dwarslaesies en verslaving. Hij is in de twintigste eeuw deels verdrongen door de muis, die kleiner is, zich sneller voortplant en genetisch makkelijker valt te manipuleren. Maar vanwege zijn grotere farmacologische overeenkomst met de mens en zijn grotere lichaam - handig bij operaties - heeft hij zich in het lab gehandhaafd.

De rat is zeker niet het laatste dier dat genetisch is doorgelicht. Op het programma staan verder de chimpansee, de makaak, de hond, de koe, de buidelrat, de honingbij en de zee-egel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden