Bewakers van het zwarte geld worden brave familiebanken

Zwitserse banken moeten op zoek naar een nieuw verdienmodel

ZÜRICH - De façades van de grote banken aan de Bahnhofstrasse in Zürich staan er rustig bij. Erachter stapelen de problemen zich op en zoeken de bankiers van de bergstaat naar wegen om omzet en winst op peil te houden. Niet alleen het lang gekoesterde bankgeheim is vervlogen, ook enorme schadeclaims en boetes missen hun invloed niet. De Zwitserse bankier is op zoek naar een nieuw verdienmodel.

Belastingontduiking geldt in Zwitserland sinds mensenheugenis als vergeetachtigheid, het is een Kavaliersdelikt: een overtreding waarvan je geen slecht geweten krijgt. Werden buitenlanders daarvan verdacht, dan gaven de Zwitsers geen medewerking aan de buitenlandse autoriteiten. Zwart geld was hier veilig. Alleen als iemand crimineel was volgens de Zwitserse wet werd juridische hulp aan het buitenland verleend bij het aanpakken van banktegoeden van inbrekers, dictators en drugsbaronnen.

In 2005 kwam de kentering. Zwitserland stemde in met het afdragen van bronbelasting op de opbrengst van spaartegoeden van EU-burgers aan hun woonland. De rekeninghouders konden wel anoniem blijven en financiële constructies als stichtingen en trusts vielen er niet onder.

Dat leek te voldoen, totdat de Amerikanen het afbraakproces van het bankgeheim versnelden met hun zogenaamde Fatca (Foreign Account Tax Compliance Act). Financiële tegoeden van Amerikanen, waar ook ter wereld, worden sinds dit jaar volgens Amerikaanse regels belast. De Amerikanen eisten medewerking van Zwitserland en die kregen ze.

Daarna was voor de EU het afdwingen van volledige transparantie een inkoppertje geworden. Eind maart van dit jaar werd de wet op de automatische uitwisseling van financiële gegevens tussen de EU-landen en Zwitserland in Brussel getekend. Vorige week werd met de landen van de Oeso overeengekomen de gegevens te gaan uitwisselen. Het bankgeheim blijft voor inwoners van Zwitserland bestaan. Maar voor de vele buitenlandse rekeninghouders is het met het door hen zo geliefde Zwitserse bankgeheim gedaan. De bankiers zien hun business voor altijd veranderd.

Buitenlanders, maar ook de Zwitsers, haalden hun geld weg bij de grote banken. Marktleiders UBS en Credit Suisse schrapten daarom de laatste twee jaar zo'n 8000 arbeidsplaatsen.

De Nederlandse banken die nog actief waren in Zwitserland deden hun besmette portefeuilles over aan andere banken. ABN Amro aan UBP, Rabo aan Safra-Sarasin, ING private banking was in 2010 al naar Julius Bär gegaan.

De shake-out is nog niet voorbij. Terwijl EU-burgers bezig zijn hun Zwitserse bankrekeningen te witten, worden kleine vermogensbeheerders die vooral dreven op zwart geld, uit de markt gedrukt. De gestolen cd's met Zwitserse bankrekeningen die in Europa circuleren bij de diverse belastingdiensten, missen hun doel evenmin. Nog lang niet al het gederfde belastinggeld is teruggevorderd.

Ondertussen boekten de Zwitserse banken hun verliezen af en maakten plannen voor de toekomst. Tijdens de erosie van het bankgeheim zijn nieuwe markten veroverd, vooral in Azië en Zuid-Amerika. Om toegang te krijgen tot markten waar Zwitserse banken niet on-shore konden bankieren, ontstonden fusies met buitenlandse banken. Zo kan Julius Bär straks een Nederlands kantoor openen door de fusie met Merrill Lynch's International Wealth Management in Amsterdam. Nu grensoverschrijdende financiële dienstverlening aan banden wordt gelegd, is een lokale vestiging van cruciaal belang om klanten en hun geld te binden.

Op de Zwitserse thuismarkt is UBS een charme-offensief gestart. De bank stelt zich op als dé partner voor het lokale bedrijfsleven en omringt zijn kleine rekeninghouders met zorg. Particuliere hypotheken zijn big business geworden en gezinnen worden gepaaid met boottochtjes. Het geschonden imago werd ook opgepoetst door het sponsoren van een universitair instituut met 80 miljoen euro.

Het ergste leed is inmiddels geleden. Nadat er eerst veel geld wegvloeide, is er afgelopen jaar per saldo meer geld toegestroomd. Zo kon UBS in 2013 weer een forse winst bekendmaken van ruim 2,6 miljard euro, na het verliesjaar 2012. Credit Suisse boekte een bescheiden winst van 0,2 miljard. Bij een aanhoudende malaise in euroland is de Zwitserse frank een welkome vluchtvaluta gebleken. Bovendien hebben de banken hun kwaliteitsstempel kunnen behouden. Nog altijd blijkt een Zwitserse bankrelatie een aantrekkelijk alternatief voor de vermogenden van deze wereld.

Zo blijft Zwitserland met een aandeel van 27 procent de grootste beheerder van particulier kapitaal ter wereld. Eigenlijk, zegt de Zwitserse bankiersvereniging, is alles stabiel. Het enige dat de Zwitserse burgers nog dwarszit, is dat de banken hun winsten nog even kunnen afstrepen tegen de geleden verliezen in de afgelopen jaren. Pas in 2017 gaan de banken weer serieus belasting betalen over hun rendement.

Megaboetes en schadeclaims

Zwitserse banken hebben de afgelopen jaren megaboetes en schadeclaims gekregen. Vooral vanuit de VS. Zo heeft UBS al 780 miljoen dollar betaald, omdat de bank klanten hielp met het witwassen van geld. Credit Suisse kan rekenen op 1 miljard en ook voor Julius Bär valt de rekening pittig uit, zeggen analisten. Af en toe wordt een bank-topman door de Amerikaanse senaat op de grill gelegd, zoals onlangs Brady Dougan van Credit Suisse. De som van alle boetes van de Amerikaanse justitie aan de 106 Zwitserse banken die zich hebben aangegeven, zal tussen de 2 en 8 miljard euro bedragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden