Betuwse Exoduswandeling

'Opdat wij niet vergeten' kopt een herdenkingsbord langs de Malburgse Bandijk. In en rond Arnhem kun je wandelen langs sporen van Operatie Market Garden.

TEKST CHAJA ZEEGERS FOTO'S JEROEN SEP

Vanaf de Arnhemse Nelson Mandelabrug overzien we historische grond. Hier speelde zich in september 1944 de fatale Slag om Arnhem af. En daarmee mislukte het geallieerde offensief Operatie Market Garden.

'Opdat wij niet vergeten' kopt een herdenkingsbord langs de Malburgse Bandijk. Foto's en uitleg halen 'het vergeten bombardement van Schaarsbergen' aan. Daarbij haalde de Luftwaffe een Mitchel-bommenwerper neer. Drie van de vier geallieerde bemanningsleden sneuvelden. De John Frostbrug is al te zien. Die is genoemd naar de leider van het tweede bataljon van de Engelse luchtlandingstroepen. Frost en zijn mannen lukte het een bruggenhoofd te bouwen aan de noordkant van de Rijnbrug. Toen steun van grondtroepen over land vanuit het zuiden uitbleef konden ze Arnhem niet behouden. Het plan om via operatie Market Garden vanuit de lucht en met grondtroepen vanuit België door te stoten naar het noorden, kwam hierdoor na een week ten einde. Noord-Nederland werd pas in mei 1945 bevrijd.

Het is prachtig voorjaarsweer langs de uiterwaarden van de Nederrijn: destijds vlogen de bommen je hier om de oren. De bevolking in deze frontlinie moet angstig zijn geweest. Het lukte niet alle burgers om het vege lijf te redden.

De mensen in Huissen hebben dat geweten. Ook hier kwam de ellende uit de lucht. Op 2 oktober 1944 kreeg het stadshart de volle laag. Op de begraafplaats zien we het massagraf waar de doden geborgen zijn. Sinds twee jaar staat ernaast een monument voor drie heldhaftige Huissenaren. Monument 'Mea Vota' vinden we in een zuidelijker nieuwbouwwijk. Het gedenkt de mensen die massaal moesten vertrekken en alles achterlaten. Om de hoek zien we tuinbouwkassen, waar in de oorlog mensen in schuilgaten kropen, later hadden de Duitsers er een gaarkeuken. De straten heten heel toepasselijk naar druivenrassen: Boskoops Glorie en Black Alicante. Maar dit is dan ook de Betuwe.

Toen de bezetter eind september de regie over het gebied tot aan de Linge weer in handen kreeg, werden alle bewoners gesommeerd te vertrekken. Over de dijken waar wij vandaag lopen dromden de mensen samen in een stroom naar het noorden en noordwesten. Het werd een ware exodus.

Over de Huissensedijk moeten heel wat mensen zijn weggetrokken, te voet of op de fiets, met een koe of een kar. Bij Elden staat een prachtig wit kerkje. De boom aan de dijk gaat door voor de dikste oosterse plataan van Nederland. Aan de andere kant van de Drielsedijk staat het enorme stadion Gelredome. Verder gaat het naar Park Meinerswijk. Een oase van rust in de uiterwaarden langs de Nederrijn tegenover het centrum van Arnhem.

Aan de rivier bij de Praets is er weer de confrontatie met het verleden: Ook hier staat een monument dat herinnert aan de uittocht in de herfst van '44. De bruggen en veerponten waren kapot of gezonken. Verdrevenen uit plaatsen als Huissen en Elden moesten op de een of andere manier de oversteek zien te maken. Vanaf hier hielpen drie mannen uit Huissen de mensen per boot naar de overkant, naar Arnhem. Zelf verdronken ze daarbij uiteindelijk.

Oók natuurlijke grenzen kunnen wreed zijn.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Oordeel
Hoewel dit een tamelijk verstedelijkt gebied is ligt er verrassend veel groen direct naast de dijken. Daardoor heeft de route toch een aangename landelijke uitstraling. In Huissen zit je meer in de drukte. Wie dat vervelend vindt kan besluiten niet helemaal door te lopen naar Mea Vota, maar vanaf Huissen-Stad al direct de Huissensedijk op te zoeken.

Route
Op zaterdag 23 juni wordt de Exoduswandeltocht gehouden. Dit wandelevenement met afstanden van 5, 10, 15, 25 en 40 kilometer herinnert aan de massale evacuatie van de bewoners in de herfst van 1944 en hun terugkeer in het voorjaar van 1945. Op de website www.exodushuissen.nl staat informatie over de tocht, de route, historische achtergrondinformatie en verhalen van ooggetuigen. Van 16 juni tot en met 7 juli is er dagelijks (9.00-17.00 uur) een gratis foto-expositie 'Exodus en Terugkeer' te zien in de Dominicuskerk aan de Kloosterlaan in Huissen. Fietsers kunnen gebruik maken van de fietsknooppunten 41-29-22-30-66-richting 67-66-1-2-7-31-28-richting 27-Park Meinerswijk-29-41.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden