Betsy Udink

Vanuit haar woonplaats Islamabad bericht de Nederlandse journaliste en schrijfster Betsy Udink elke maand over het dagelijks leven in Pakistan.

We stonden na de vertoning van de prachtige speelfilm Kamosh Pani (Stille Wateren) na te praten met de in een naveltruitje en spijkerbroek geklede Pakistaanse filmmaakster Sabiha Sumar, toen een andere Pakistaanse vrouw zei dat de film een heel verkeerd beeld geeft van de islam. Ik ken deze vrouw wel. Zij is intelligent, heeft een hoge positie op een Westerse ambassade en trekt haar dupatta (de shawl die hoort bij de nationale kleding, de shalwar kamies) over haar hoofd zodra ze de oproep tot het gebed hoort. Het verkeerde beeld, vindt zij, wordt gegeven door de moeder, de hoofdpersoon van de film, die aan het einde in een waterput springt en daarmee een einde aan haar leven maakt. ,,Een moslim doet dat niet, die pleegt geen zelfmoord'', zegt mijn kennis. ,,In de islam is zelfmoord verboden'', voegt ze er voor de duidelijkheid aan toe.

Dit klinkt precies hetzelfde als wat je overal in Pakistan om je heen hoort nadat soennieten een shi'itische moskee hebben opgeblazen, er tientallen mensen gedood zijn, en als een paar dagen later het omgekeerde gebeurt. ,,Moslims gebruiken geen geweld tegen elkaar'', zeggen de politieke leiders en mensen als mijn kennis, die doodsbenauwd zijn voor de slechte naam van de islam in de wereld. Wanneer een krant als de Daily Times schrijft dat Pakistan kapot gemaakt wordt door sektarisch geweld dan volgt er een stroom ingezonden brieven, alle met dezelfde strekking: moslims vermoorden elkaar niet en wat de Daily Times heeft geschreven wakkert de vooroordelen die de mensen over moslims hebben alleen maar aan. Daar het geen moslims geweest kunnen zijn die de gelovigen tijdens de gebedsbijeenkomst hebben opgeblazen, moeten het anderen zijn die er belang bij hebben om moslims de schuld in de schoenen te schuiven. Dus hebben joden, Amerikanen en Indiërs het gedaan.

Mijn kennis vindt Aysha, de hoofdpersoon van Stille Wateren, een ondankbare vrouw. Aysha was een sikh meisje dat in 1947 liefdevol door moslims werd opgevangen. Dat jaar scheidde Pakistan zich van India af, slachtten hindoes, moslims en sikhs elkaar af en viel er minstens een miljoen doden. Aysha was zelfs met een moslim getrouwd en had zich tot de islam bekeerd. Zij was weggerend toen haar vader en broers bezig waren hun dochters, zussen en echtgenotes in de waterput van het dorp te verdrinken voordat zij naar India vluchten. Het was beter dat zij dood waren voordat ze verkracht zouden worden door wraakzuchtige moslims die ze daarna de buik zouden openrijten of de keel doorsnijden. Het vermoorden van dochters, echtgenotes, tantes, nichtjes kwam in het jaar van de Verdeling, zoals het rampjaar 1947 wordt genoemd, op grote schaal voor. Sikhs, moslims, hindoes: zij vermoorden liever zelf hun vrouwen voordat een ander daartoe de kans kreeg.

Na de flashbacks zien we Aysha terug in 1979, het jaar waarin de dictator generaal Zia ul-Haq Pakistan onder de islamitische wet probeert te brengen. Aysha's moslimman is uit het verhaal verdwenen, ik heb zo gauw niet begrepen wat er met hem gebeurd is, waarschijnlijk omgekomen in een van de latere oorlogen tegen India. Haar zoon, Saleem, een leuke jongen van een jaar of twintig, geen werk maar wel een geheim vriendinnetje, droomt over een grootse toekomst. Hij raakt onder de invloed van moslimfundamentalisten die door Zia naar het dorp zijn gestuurd. Hij leert de Sikhs haten die dat jaar voor het eerst weer op bedevaart komen naar een belangrijk heiligdom dat in het dorp staat. Zijn vriendinnetje noemt hij een slet en als hij ontdekt dat zijn moeder geboren is als sikh wil hij niks meer met haar te maken hebben. Saleem gaat naar de grote stad om er politiek activist en mollah te worden. Aysha's wereld stort geheel in als haar broer terugkomt en haar vraagt hun vader die op sterven ligt te vergeven. Ze springt in de waterput, dezelfde put waar haar vader haar in 1947 probeerde te duwen.

Sabiha Sumar vertoont haar film vooralsnog alleen tijdens besloten voorstellingen. Op die manier hoeft ze niet langs de censuur. Pakistaanse bioscopen zijn niet geschikt voor het draaien van gevoelige en artistieke films als Khamosh Pani, films die ingaan op taboe-onderwerpen (het doden van vrouwelijke familieleden om de 'eer'van de mannen te redden, of over de gedwongen islamisering van Pakistan). Naar Pakistaanse bioscopen gaan alleen mannen die er kijken naar bloeddorstige, buitengewoon slecht gespeelde Pakistaanse films die de meeste tijd inzoomen op enorme boezems en achterwerken van zeer chagrijnig kijkende actrices.

In september is Sabiha Samur's Stille Wateren in verschillende filmhuizen in Nederland te zien. U moet er beslist naar toe gaan. U zult geroerd worden door het verhaal, door de uitstekende prestaties van de acteurs en de fijnzinnige manier waarop het leven in een Pakistaans dorp gefilmd is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden