Betrouwbaarder dan de wind

Na succesvolle tests bij Texel en de Afsluitdijk komt in de Oosterscheldekering nu de allereerste commerciële getijdencentrale van Nederland.

ROBERT VISSCHER

Het water stroomt elke dag weer razendsnel door de openingen van de Oosterscheldekering. Die werd neergezet om Nederland te beschermen tegen water, zodat een overstroming als de Watersnoodramp van 1953 niet meer zal plaatsvinden. "Maar door de stroomsnelheid van ongeveer vijf meter per seconde is dit ook een zeer geschikte locatie om getijdenenergie op te wekken. De ontwikkelaars maken slim gebruik van de al bestaande kering, waardoor het niet nodig is een geheel nieuwe constructie neer te zetten", zegt waterbouwkundig onderzoeker Tjerk Zitman van de TU Delft en kenner van getijdenenergie.

Daarom zitten later dit jaar tussen twee van de pijlers vijf grote turbines en verrijst hier de eerste commerciële getijdencentrale van Nederland. De ontwikkelaars kregen een vergunning voor de komende twintig jaar en verkopen de opgewekte elektriciteit als groene stroom. In totaal investeren onder meer de overheid en provincie Zeeland zo'n elf miljoen euro in de plaatsing, ontwikkeling en uitbating van de centrale.

Getijdenenergie maakt slim gebruik van eb en vloed. "Daardoor daalt en stijgt het water achter de kering elke 12,5 uur. De Oosterschelde loopt vol en weer leeg en dit hoogteverschil laat het water zo snel stromen", aldus Zitman.

undefined

Energierijk water

Dankzij een ingenieus systeem wekken de turbines in beide richtingen elektriciteit op, dus zowel bij eb als bij vloed. "De bladen kantelen automatisch 180 graden, afhankelijk van welke richting het water op gaat", zegt directeur Hans van Breugel van Tocardo Tidal Energy, dat de waterturbines ontwikkelt.

De turbines lijken veel op windmolens. Ze werken door een vergelijkbare techniek. "Maar de energiedichtheid van water is groter dan van lucht. We wekken zo met kleinere bladen evenveel elektriciteit op", zegt Van Breugel.

De afgelopen jaren deed Tocardo al een aantal tests in Nederland met getijdenenergie. De eerste turbine plaatsten ze in 2008 in de Afsluitdijk bij Den Oever. "Daar leerden we veel over hoe goed ze werken en konden we bijvoorbeeld de software optimaliseren", zet Van Breugel. Deze testturbines werkten alleen wanneer de sluizen open gingen en ze draaiden daarom maar een paar keer per dag. Genoeg om veel proeven te doen, maar te weinig om op grote schaal energie te winnen.

undefined

Tussen eilanden

Eerder dit jaar startte Tocardo in samenwerking met Bluewater een ander, minstens zo interessant experiment. In het Marsdiep, vlak voor het eiland Texel, begon een proef met een drijvend platform. Daaronder hangt een turbine. Ook hier wordt elektriciteit gewonnen uit het verschil tussen eb en vloed. De Waddenzee stroomt, vergelijkbaar met de Oosterschelde, ongeveer twee keer per dag vol en weer leeg.

Maar er is ook een groot verschil. "Bij de Oosterscheldekering gaat al het water tussen de pijlers door, waardoor het sneller stroomt en je dus meer elektriciteit opwekt", legt Zitman uit. Bouwwerken als de Oosterscheldekering zijn uiteraard niet overal aanwezig en bovendien duur in aanleg. Een drijvend platform is daardoor een goedkoper en eenvoudiger te plaatsen alternatief. "Met name tussen eilanden", zegt Van Breugel. "Bijvoorbeeld op plekken in Canada, Groot-Brittannië en Indonesië stroomt het water relatief snel."

Van Breugel noemt niet voor niets voorbeelden van over de grens. Hij ziet getijdenenergie als een exportproduct. "Wij laten in de Oosterscheldekering en bij Texel zien wat er mogelijk is. Er zijn wereldwijd heel veel geschikte locaties. In Nederland zetten we windmolens neer die in het buitenland zijn gemaakt. Wij willen hier een grote industrie opbouwen en onze waterturbines over de grens verkopen."

In Nederland is het potentieel van getijdenenergie niet zo groot. Het aantal geschikte locaties is beperkt. De Brouwersdam is vergelijkbaar met de Oosterscheldekering en een mogelijke tweede plek voor een commerciële getijdencentrale. En de ruimtes tussen de Waddeneilanden zijn geschikt voor een drijvend platform. Maar dan zijn wel zo'n beetje alle geschikte plekken in ons land genoemd. "We verwachten dat energie uit water in 2030 zo'n drie tot vijf procent van de energievoorziening in Nederland kan leveren", volgens Van Breugel.

Bij de Oosterscheldekering wordt straks aan duizend huishoudens groene stroom geleverd. "Dat klinkt indrukwekkend, maar in totaal hebben we in Nederland 7,5 miljoen huishoudens. Dus we moeten het wel in perspectief zien", zegt Zitman.

Hij benadrukt dat getijdenenergie wel een heel betrouwbare bron is. "Windmolens wekken meer of minder elektriciteit op als het harder of juist minder hard waait dan verwacht. Dat levert allerlei problemen op in het elektriciteitsnet. Bij getijdenenergie weet je precies waar je aan toe bent, omdat bekend is wanneer het eb en vloed wordt. Dat is een heel groot voordeel", aldus Zitman.

Bij veel installaties in het water is onderhoud een grote kostenpost, bijvoorbeeld bij offshore- windmolens. Tocardo bedacht een slimmigheid om onderhoud zo goedkoop mogelijk te maken. Het is namelijk dankzij een mechanisme mogelijk de turbines omhoog te klappen. "Vervolgens maken we aanpassingen via de werkweg, zodat we het doorgaande verkeer op de Oosterscheldekering niet hinderen", zegt Van Breugel. Overigens wordt dit klapsysteem ook gebruikt als hoog water Zeeland bedreigt. De turbines staan dan omhoog, zodat de Oosterscheldekering zonder problemen dicht kan.

undefined

Milieu ontzien

De komende maanden worden de turbines geplaatst. Van Breughel: "Vervolgens monitoren we de invloed op de omgeving. We verwachten dat er geen groot effect is. Eerste testen wijzen uit dat duurzame energie en milieu prima samengaan." Hij benadrukt dat uitbreiding mogelijk is. Er kunnen, als alles goed gaat, nog turbines bij. Misschien wel bij de helft van de pijlers van de Oosterscheldekering.

Zitman volgt de plannen kritisch. "Door de turbines neemt de weerstand toe. Het water moet meer moeite doen om zich tussen de pijlers door te wurmen. Dat gaan we merken. Geulen worden ondieper en de slikken en schorren nemen af. Die zijn belangrijk voor het ecosysteem in de Oosterschelde. We moeten daarom goed in de gaten houden hoezeer de getijdencentrale de omgeving verstoort."

De turbines bij de Afsluitdijk hebben aangetoond dat het systeem in de praktijk werkt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden