Betogers voor democratie in Hongkong tergen Peking

Pro-democratiedemonstranten proberen zich tegen traangas en peperspray te beschermen met paraplu's. Dat heeft de anti-China-acties in Hongkong de bijnaam 'paraplu-revolutie' opgeleverd. Beeld AP
Pro-democratiedemonstranten proberen zich tegen traangas en peperspray te beschermen met paraplu's. Dat heeft de anti-China-acties in Hongkong de bijnaam 'paraplu-revolutie' opgeleverd.Beeld AP

Hongkong heeft te maken met de grootste politieke onrust in jaren. Tienduizenden inwoners van de autonome stadstaat in China betogen steeds massaler voor meer democratie, maar de centrale regering in Peking wil hier niets van weten. De groeiende demonstraties zijn de grootste politieke uitdaging  voor de communistische machthebbers in Peking sinds het bloedbad op het Tiananmenplein in 1989.

Vele duizenden pro-democratiebetogers houden ook vandaag belangrijke doorgaande wegen en knooppunten bezet in verschillende delen van Hongkong. Bijna 200 buslijnen zijn uitgevallen, veel scholen in de protestgebieden zijn dicht, alsmede banken en pinautomaten. De effectenbeurs in de voormalige Britse kolonie is wel open.

De protesten verlopen rustiger dan het afgelopen weekeinde, toen de oproerpolitie de demonstranten probeerde te verdrijven met traangas, peperspray en de wapenstok. Vandaag trok de oproerpolitie zich rond het middaguur terug, waarna het aantal betogers dat zich op straat durfde te wagen verder leek toe te nemen.

De demonstranten verzetten zich tegen de bemoeienis van Peking met de verkiezingen in 2017, als een nieuwe leider voor de grotendeels autonome stadstaat moet worden gekozen. China beloofde eerder dat die verkiezingen voor een nieuwe 'chief executive' vrij en democratisch zouden zijn, maar kwam daar een maand geleden op terug.

Het belangrijkste wetgevende orgaan van de Chinese communistische regering bepaalde toen dat er alleen kandidaten mee mogen doen die door een door Peking ingesteld nominatiecomité zijn goedgekeurd. Democratieactivisten vrezen dat Peking het comité zal gebruiken om onwelgevallige kandidaten uit te sluiten, en eisen dat de Hongkongers hun leider zelf kunnen kiezen.

Het Chinese besluit, dat nog goedgekeurd moet worden door het parlement in Hongkong, zet de democratieactivisten in Hongkong op ramkoers met Peking. Analisten achten het uitgesloten dat de Chinese regering zal buigen voor de eisen van de betogers. Peking is bang dat toegeven aan de demonstranten kan leiden tot onrust en pro-democratiedemonstraties op het vasteland van China.

null Beeld ap
Beeld ap

Protestacties zoals die nu in Hongkong te zien zijn, zouden op het Chinese vasteland snel en hard door de politie word beëindigd. Peking heeft ook de berichtgeving over de protesten in Hongkong geblokkeerd, bijvoorbeeld op Instagram en Weibo, het Chinese Twitter.

De protesten voor meer democratie worden vrij breed gedragen in Hongkong, maar niet door iedereen. Veel Hongkongse zakenlieden en mensen uit de middenklasse vrezen de confrontatiekoers van Occupy Central, die volgens hen het cruciale zakelijke klimaat bederft.

De protestbeweging is een mix van studenten, academici, parlementariërs en gewone Hongkongers, aangevuld met activisten van de Occupy Central-beweging. Deze organisatie dreigt al maanden met een totale bezetting van regeringsgebouwen en het zakendistrict Central, als Peking zijn plannen niet intrekt. Zo'n bezetting wordt deze woensdag verwacht, op de Chinese Nationale Dag.

De vraag is hoe China hierop zal reageren. Vermoedelijk zou de Chinese president Xi Jinping de demonstranten het liefst zo snel mogelijk van de straat laten vegen door de politie. Maar dit zal zeker herinneringen oproepen aan het bloedbad op het Tiananmenplein in 1989 en in het buitenland scherpe reacties uitlokken. Ook is de kans groot dat hard ingrijpen in Hongkong de steun voor de democratische beweging alleen maar verder aanwakkert.

Na de harde confrontaties van het afgelopen weekeinde lijkt Peking vandaag te kiezen voor een rustiger koers. De autoriteiten in Hongkong besloten om de oproerpolitie terug te trekken, misschien in de hoop dat de protesten vanzelf zullen uitdoven.

Het laatste is niet erg waarschijnlijk. De pro-democratiebeweging voert al maanden actie op kleinere schaal en is vastbesloten om Peking te houden aan zijn beloftes over democratische verkiezingen die het eerder deed. Het lijkt er daarom sterk op dat de Chinese regering zichzelf met het besluit van vorige maand in een hoek heeft gemanoeuvreerd waar het zonder gezichtsverlies moeilijk nog uit kan komen.

Betogers gebruiken ook duikbrillen en plasticfolie als bescherming tegen peperspray en traangas. Beeld ap
Betogers gebruiken ook duikbrillen en plasticfolie als bescherming tegen peperspray en traangas.Beeld ap

Het kiezen van de 'chief executive'

De protesten gaan over de vraag in hoeverre de 7,2 miljoen inwoners van Hongkong hun eigen leider mogen kiezen bij verkiezingen in 2017. Veel Hongkongers willen rechtstreekse democratische verkiezingen voor deze 'chief executive', maar de Chinese autoriteiten zien dat niet zitten. Die bepaalden eind augustus dat de inwoners in 2017 alleen mogen kiezen uit twee of drie kandidaten die door een door Peking ingesteld nominatiecomité zijn goedgekeurd.
Hongkong maakte meer dan een eeuw deel uit van het Britse koninkrijk, maar werd in 1997 overgedragen aan China. De Britse regering stelde als voorwaarde dat Hongkong zijn vrijheden en autonomie mocht behouden, wat China beloofde. In 1984 werd die belofte vastgelegd in een overeenkomst tussen Londen en Peking. Dat akkoord is gebaseerd op het principe van 'een land, twee systemen'. Daaronder behoudt Hongkong 'een hoge graad van autonomie, met uitzondering van het buitenland- en defensiebeleid', tot een periode van 50 jaar na de overdracht in 1997. Onder meer de vrijheid van meningsuiting en het recht op demonstraties werden door China gegarandeerd.
Ook is in de grondwet van Hongkong - de 'Basic Law'- vastgelegd dat 'het uiteindelijke doel' is dat de ingezetenen hun leider mogen kiezen via 'algemeen kiesrecht' en 'via een representatief nominatiecomité in overeenstemming met democratische procedures'. Peking belooft wel dat dat comité democratisch wordt samengesteld, maar de pro-democratische groepen wantrouwen de bedoelingen van de Chinese regering. Zij verwachten te worden opgescheept met alleen Peking-getrouwe kandidaten en eisen dat zij hun vertegenwoordiger zelf kunnen kiezen.
Wijzigingen in de Hongkongse kieswet moeten door de regering van Hongkong worden voorgedragen en door het lokale parlement goedgekeurd. Pro-democratische parlementsleden hebben al laten weten dat zij niet akkoord zullen gaan met voorstellen die Peking in de kaart spelen en tegen het algemeen kiesrecht in gaan. In het uiterste geval zal in 2017 een leider gekozen moeten worden op de oude manier, door een comité van 1200 voornamelijk Pekinggetrouwe leden die de chief executive kiezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden