Beter of slechter af dan je ouders

De samenleving raakt verdeeld in een kleine, rijke toplaag en een brede, arme onderklasse, stelt de Franse econoom Thomas Piketty. Scheefgroei dreigt ook in Nederland. Hoe is deze zichtbaar in een stad als Haarlem? Trouw onderzoekt armoede en rijkdom in twee wijken op 1500 meter bij elkaar vandaan, Schalkwijk en de Koninginnebuurt. Aflevering 5: Onderwijs .

MARIJKE DE VRIES

Koninginnebuurt: Hard werken om het later even goed te krijgen

De Koninginnebuurt is in trek. Dat merkt ook Ad de Vlieger van openbare basisschool Bos en Vaart. De schooldirecteur ziet de laatste jaren steeds meer jonge, bemiddelde, gezinnen uit Amsterdam hun intrek nemen in de buurt. "Je zit hier dicht bij het centrum en het strand. Er is veel groen, de huizen zijn mooi opgeknapt en er is een school om de hoek." Maar steeds vaker moet hij hevig teleurgestelde ouders vertellen dat hun kind op de wachtlijst komt.

De ouders van leerlingen op zijn school zijn mondige, kritische burgers, zegt De Vlieger. Drukke tweeverdieners met goede banen. Toch heeft de school over ouderbetrokkenheid niet te klagen. Vaders en moeders helpen bij excursies, feestjes, sportdagen. "Als we het maar op tijd aankondigen zodat het ingepland kan worden in hun agenda." Ook de kinderen hebben vaak een druk schema met hobby's, sport en muziek.

Ja, zijn leerlingen zijn bevoorrecht. In materieel opzicht en in hun ontwikkelingsmogelijkheden. Maar ze hebben ook ouders met 'heel hoge verwachtingen', zegt De Vlieger. "Van hun kinderen, maar ook van de school."

Maar niet ieder kind is een kopie van zijn ouders, zegt De Vlieger. Twee derde van zijn leerlingen gaat naar de havo of het vwo - landelijk is dat ongeveer de helft. De rest gaat naar het vmbo of een vmbo/havo-klas. Om ouders op het advies voor te bereiden geeft de school ze veelvuldig inzicht in de prestaties van leerlingen. "Wij proberen een klimaat te scheppen dat het normaal is om naar het vmbo te gaan."

Die goede resultaten komen er niet vanzelf. Ook op Bos en Vaart is het hard werken voor de leerkrachten. "Ook wij moeten kinderen geven wat ze nodig hebben. Onze leerlingen hebben meer kansen doordat ze hier in de wijk geboren zijn. Maar ze werken hard om hetzelfde pad als hun ouders te kunnen bewandelen. En de school ook."

Ouders verwachten dat hun kind extra ondersteuning krijgt als het meer aankan, of juist moeite heeft met leren. Dat vraagt veel van een docent met een volle klas van dertig leerlingen, zegt De Vlieger. "Wij hebben niet de financiële middelen van een school in Schalkwijk. Die krijgen extra gelden voor kleinere klassen en extra ondersteuning. Ik ben niet jaloers op die scholen, ik vind het knap hoe zij hun werk doen met allerlei problematiek. Maar ik benijd ze om die extra's."

De Vlieger ziet het als belangrijke opdracht om zijn leerlingen te laten zien 'dat de wereld buiten de grenzen van de wijk er anders uitziet'. "We gaan niet met de bus op excursie naar Schalkwijk." Maar hij verwacht dat ouders kennis over andere culturen aan hun kinderen meegeven. "De meesten zijn erg sociaal bewust. Ik krijg vaak verzoeken voor goede doelen-acties. Het is niet dat ze zich terugtrekken in hun eigen reservaat."

undefined

Schalkwijk: Hier kunnen dubbeltjes echt kwartjes worden

"In de Koninginnebuurt of in Bloemendaal liggen de kansen voor het oprapen. Maar wij moeten elke dag hard werken om ze onze leerlingen aan te reiken", zegt Lucie Vos, ergens halverwege het gesprek.

Veel van 'haar' kinderen worden niet met een gouden lepel in de mond geboren. Veel van 'haar' kinderen beginnen met een taalachterstand. Sommigen groeien op in armoede, soms zonder ouders die kunnen helpen met hun schoolwerk, laat staan hen motiveren. "Deze kinderen moeten vijf keer zo hard hun best doen om hun kansen te grijpen", aldus Vos, directeur van basisschool De Meer in het Haarlemse Schalkwijk.

Noem het liever geen zwarte school, zegt Vos. Ze heeft een hekel aan het woord, omdat het geen recht doet aan de kinderen. Het stigmatiseert, net als 'allochtoon'. "De Meer is geen volledige afspiegeling van de wijk. Ik zie 's morgens helaas autochtone kinderen naar een school in een andere wijk fietsen."

Als leerkracht kun je van betekenis zijn voor de toekomst van een kind. Dat is overal en altijd zo, zegt Vos. "Maar hier nog meer, daarvan ben ik overtuigd. Kinderen in de Koninginnebuurt krijgen zoveel extra's van huis uit mee. Veel van onze leerlingen beginnen met hiaten. Die zijn weg te werken met extra inspanning en ondersteuning, onze school heeft haar programma daar op gericht, met kleine klassen en onderwijsassistenten."

Ook zijn er 'verteltassen' om kinderen te enthousiasmeren, en die ouders zouden moeten aansporen thuis te gaan meeleven en voorlezen. Want de hulp van ouders is essentieel, zegt Vos. "Het lukt ons steeds beter hen erbij te betrekken."

Schalkwijk is een wijk met armoede en werkloosheid. "Die sfeer wil je zoveel mogelijk buiten de school houden. Maar dat lukt niet altijd, natuurlijk. Mijn leerkrachten zijn goed opgeleid, krijgen bijscholing, zijn bevlogen en betrokken. Dat is mooi. Dat maakt ze geschikt voor deze school. Maar het is ook een valkuil. Als je je te veel op al die zorg richt, vergeet je het onderwijs. Schoenmaker, blijf bij je leest. Signaleer, help tot op bepaalde hoogte, maar schakel dan andere professionals in."

Sommige families zitten in de schuldsanering, zegt Vos. Desondanks vraagt ze die ouders een bijdrage van 30 euro voor een schoolreisje. "Ze kunnen bij de gemeente een aanvraag doen voor onvermijdbare schoolkosten. Of gespreid betalen, bijvoorbeeld 1 euro per week. Ik wil dat ze erover nadenken. Je ziet anders zo'n houding van: dat lossen zij wel voor ons op."

Alle ouders willen dat hun kinderen het beter hebben, het beter doen dan zij. "Misschien is dat in de Koninginnebuurt niet meer zo reëel. Hier wel. Hier kunnen dubbeltjes echt kwartjes worden", zegt Vos, die wat statistieken op tafel legt. Ruim driekwart van de kinderen op De Meer levert betere schoolprestaties dan hun ouders.

undefined

0ndermijnende kloof

Het verschil tussen arm en rijk is van alle tijden. Waarom is het volgens Thomas Piketty dan zo gevaarlijk als een rijke bovenklasse, de '1 procent', steeds meer vermogen in handen krijgt en een onderklasse steeds minder? Extreme ongelijkheid ondermijnt de democratie, zegt Piketty.

Ongelijkheid is een voedingsbron voor populisme, nationalisme en racisme, omdat grote groepen zich buitengesloten zullen voelen en hun onvrede willen uiten. Het is belangrijk dat het principe dat 'iedereen gelijk is' ook echt nageleefd kan worden. Dit kan alleen als rijk en arm van dezelfde samenleving onderdeel blijven uitmaken.

Extreme rijkdom kan ertoe leiden dat de rijken zich terugtrekken in hun eigen wijken, die ze met eigen geld beveiligen en leefbaar houden. Waarom zouden ze dan ook nog belasting gaan betalen voor de leefbaarheid van arme buurten? Waarom zouden ze nog voor onderwijs of gezondheidszorg opdraaien, als ze hun eigen goede scholen en klinieken ook al betalen?

De bereidwilligheid van rijken om belasting te betalen is cruciaal om onze democratische rechtsstaat overeind te houden, aldus de Franse econoom.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden