Beter dan excuus: verhef Alan Turing postuum tot ridder

Alan Turing moet een excuus krijgen van premier Brown, vinden meer dan 10 000 Britten die hiertoe een petitie hebben getekend. De computerwetenschapper die met zijn machine de codes van de nazi-Duitsers wist te kraken, werd door zijn landgenoten schandelijk behandeld en dat moet worden rechtgezet. Turings werk bespoedigde de overwinning van de geallieerden, maar hij werd verguisd vanwege zijn homoseksualiteit. Dat was in Engeland toentertijd abnormaal. Turing werd hiervoor in 1952 gestraft met chemische castratie en pleegde waarschijnlijk zelfmoord van ellende.

Op het eerste gezicht moet je wel voor een excuus zijn. Turing is immers zo’n onrecht aangedaan – wie kan daar nou tegen zijn? Maar als je de zaak in ogenschouw neemt, blijkt de kwestie zo simpel niet. Een excuus van de premier is niet het juiste gebaar.

Formeel is er geen grond voor een staatsexcuus, want de overheid heeft geen wetten en regels geschonden. Als ze die wel had ondermijnd, had ze dat moeten rechtzetten – bijvoorbeeld door een excuus, anders zou de rechtsstaat geen knip voor de neus waard zijn. Immers, in de rechtsstaat moet de overheid zich netjes aan de wet- en regelgeving houden. Niet dat onze overheid dit doet overigens: misstappen worden vergeten of documenten die hiervan getuigen, verdwijnen als onvoldragen rapportages in de lade van de landsadvocaat.

In het geval-Turing werd het slachtoffer mishandeld conform de destijds geldige wetten. Het mag nu wel afgrijzen en schaamte tot gevolg hebben omdat het indruist tegen de contemporaine opvatting van rechtvaardigheid, een excuus van de staat is op formele gronden dus niet nodig. Wat Turing werd aangedaan, was legaal.

Daar is wel wat tegenin te brengen. God kan ons bijvoorbeeld ingeven dat we goed moeten doen, ongeacht de praktische of juridische omstandigheden. Een goede daad is eenmaal een goede daad en die moet je verrichten als je daartoe in staat bent. Punt uit. Gewoon dat gebaar van goede wil maken dus.

Maar dit standpunt wijst nog niet direct naar een excuus. Turing heeft geen nabestaanden en er zijn ook geen anderen die als zodanig kunnen fungeren. Er is simpelweg geen partij voorhanden aan wie het excuus kan worden aangeboden. In zo’n situatie wordt een excuus in de politiek al gauw een onemanshow van de aanbieder die laat zien hoe geweldig rechtschapen hij wel niet is. Premier Brown zou er dus met de moraliteit vandoor gaan en daar is de verontschuldiging niet voor bedoeld.

Laat een excuus van de premier dus liever zitten. Veel beter is het om Turing postuum tot ridder te verheffen. Daarmee geeft de staat ook blijk van berouw en waardering. Hoewel de persoon in kwestie er wederom zelf niet bij is, is het verschil dat de koningin de handeling kan voltrekken, waardoor een politieke show wordt vermeden. Zij besteeg in 1952 de troon, zodat het gebaar als teken van inkeer extra waardevol wordt. Bovendien behoort dit eerherstel van Turing ook uitgedrukt te worden door anderen, door aan hem te refereren als Sir. Dat geeft het gebaar meer kracht dan een verklaring van premier Brown die tenslotte zo weinig support meer heeft dat niemand hem nog voor vol aanziet.

Het enige tegenargument dat nog te verzinnen valt, is dat Turings seksuele relatie enigszins discutabel was. Hij bekende een verhouding met een 19-jarige jongen. Maar dat argument is zo van de tafel geveegd met een simpel feit: Mick Jagger van The Rolling Stones is ook Sir. Dat zegt genoeg. Niets staat het ridderschap voor Turing dus in de weg.

Elma Drayer is met vakantie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden