Betekenisvol zwijgen

Claire Denis licht haar nieuwe film toe, over de hechte band tussen een vader en een dochter die op het punt staan afscheid te nemen.

Claire Denis komt te laat voor het interview. Ze klaagt over droge ogen. Eerst wil ze koffie. De diplomatendochter die een groot deel van haar jeugd doorbracht in Afrika, debuteerde op haar veertigste met het autobiografisch getinte ’Chocolat’ (1988), over een Franse vrouw die terugkeert naar West-Afrika om haar jeugd in een koloniale buitenpost van Kameroen te overdenken. In Rotterdam wordt de regisseuse van ’Beau Travail’ (een van haar hoogtepunten, gesitueerd in het Franse vreemdelingenlegioen in het Afrikaanse Djibouti) na 20 jaar filmen verwelkomd als ’maestro’.

Behalve haar tiende film heeft ze haar hoofdrolspeler, Alex Descas, meegebracht. De Parijzenaars nemen samen plaats in de drukke bovenhal van congrescentrum De Doelen. „Ik voel me hier op het festival als een space ship in een sciencefictionfilm”, zegt Denis. „Het is alsof ik het niet echt ben.”

Alex Descas, die al vijf andere films met Denis maakte, slaat een boek open, en kijkt niet op of om. In de film speelt hij eenzelfde zwijgende rol, als de Parijse treinmachinist Lionel die na de dood van zijn echtgenote een huishouden voert met zijn dochter Joséphine, een rol van de beeldschone debutante Mati Diop.

De Parijse buitenwijk is zo’n beetje synoniem geworden voor maatschappelijke problemen. In ’35 Rhums’ zien we iets anders: een vader en een dochter die in harmonie met elkaar leven. Geen werkloze immigranten, geen scheldpartijen, geen gedoe met gangsters en drugs.

Claire Denis: „Ik heb met een kleine, vaste ploeg gefilmd in de buurt van Gare de l’Est, een van de oudste stations van Parijs. De mensen in mijn film wonen in het 18de arrondissement. Het zijn geen immigranten. Het zijn Fransen, met een zwarte huid. Ze komen van de Cariben.”

De zwarte probleemwijk is een cliché geworden?

„Fuck het cliché, het interesseert me niet hoe anderen de dingen presenteren. Als ik me daarmee bezig moet houden, met alle stomme dingen die anderen doen, dan, dan zou je je tijd verdoen”, vult Alex Descas opeens aan, zonder van zijn boek op te kijken. En Denis, iets minder witheet: „Dit was voor alle betrokkenen zo’n fijne, zachte film om te maken, omdat het over liefde gaat, niet over de buitenwijk.”

U liet zich voor deze film inspireren door het werk van de Japanse meester Yasujiro Ozu die op zijn zestigste verjaardag overleed. U bent zestig. Wat vindt u zo mooi aan zijn films?

„Ik denk dat Ozu zijn levenservaring gebruikt om iets te creëren. Zijn films komen voort uit zijn eigen pijn, zijn eigen angsten en zorgen. Om dat over te brengen, heeft hij geen exploderende vrachtwagens of vliegtuigen nodig. Hij laat de dingen binnen vier muren exploderen. Je kunt in God geloven of niet, maar de kinderen die je opvoedt, zullen weggaan, en de mensen van wie je houdt, zullen sterven. Dat is het leven. En dat voel je bij Ozu. En als de wereld vergaat, en je vindt tussen de puinhopen een film terug van Ozu, dan heb je een aardig begrip van de mens.”

De dochter in de film wordt gespeeld door Mati Diop, het nichtje van de Senegalese meester Djibril Diop Mambéty, bekend van ’La Petite Vendeuse du Soleil’. De Duitse actrice en zangeres Ingrid Caven heeft ook een rol in de film. Zij was ooit de echtgenote van Rainer Werner Fassbinder. Smokkelt u hiermee nog meer hommages uw film binnen?

„Het is waar, ik heb Ingrid Caven leren kennen door een Fassbinder-film, en ik zie Fassbinder als een van de grootste dichters in de cinema, maar ik zou eerder zeggen dat ik een hommage breng aan haar dan aan hem. Hij is dood. Zij leeft. Mambéty heb ik goed gekend. Hij was een vriend. Als filmmaker was ik me bewust van zijn enorme originaliteit. Vooral zijn eerste film ’Touki Bouki’ vond ik geweldig, een prachtfilm over jongeren. Maar ’35 Rhums’ heeft verder niets te maken met zijn werk. Niemand in mijn film is Afrikaans. Maty Diop is niet Afrikaans. Ze is in Frankrijk geboren, en zoekt nu haar weg als filmmaakster. Mijn film gaat wel over creoliteit, en wat het betekent om creools te zijn.”

Alex Descas kijkt op van zijn boek. Ik vraag hem hoe het was om een weduwnaar en een vader te spelen.

Descas: „Het is een heel rijpe rol. Als acteur wordt je spel op zeker moment gevoed door je ervaringen, en ik heb het gevoel dat dat in deze rol tot zijn recht komt. Ik ben door moeilijke fases gegaan, zoals veel mensen in hun leven, en ik voel nu eindelijk de vrijheid om die levenservaring te tonen. Ik denk dat het mijn spel rijker maakt dan welke techniek ook.”

En zo’n zwijgzame man spelen

Denis opeens verdedigend: „Hoezo? Ik zou zeggen dat de cinema zonder woorden is geboren. Het gaat over het uitdrukken van gevoelens, en daar heb je niet per se dialogen voor nodig. Ik veracht films die met woorden proberen te verdoezelen wat er aan ontbreekt, namelijk cinematografisch vernuft. En denk niet dat mensen die films maken met weinig woorden, ongeletterd zijn”

Maar ik denk niet dat u ongeletterd bent

„Ik ken de kracht van woorden!”

Daar twijfel ik niet aan. Hoe gaat het op de filmset? Hebt u met uw vaste co-scenarist Jean-Pol Fargeau en uw vaste cameravrouw Agnès Godard ook aan een paar woorden genoeg?

„Hoe kom je erbij. De set is totaal niet intiem. De set is de plek waar het vuur brandt. Het is een gevecht. Ook als je mensen jaren kent. Denk niet dat de filmset een sanatorium is, of een vakantiekamp, het staat in vuur en vlam. Om intimiteit te creëren, zul je eerst door een slagveld moeten. Het is een en al chaos waar je doorheen moet.”

Alex Descas slaat zijn boek dicht en knikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden