Betaalde Nederland jarenlang te weinig?

Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem liet weten dat
Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem liet weten dat "we ons hier niet bij voorbaat bij neerleggen, we zullen de discussie met de Commissie voeren".Beeld anp

Door een nieuwe rekenmethode blijkt de Nederlandse economie 7, 6 procent groter, en de afdracht aan de EU hoger dan gedacht.

Waarom moet Nederland extra geld betalen?
De Europese Unie wordt gefinancierd uit bijdragen van de lidstaten naar draagkracht. Ieder land moet een percentage van de economie afdragen. Daarom wordt het bedrag regelmatig - ook met terugwerkende kracht - aangepast, net zoals de voorlopige en de definitieve aanslag van burgers bij de Belastingdienst kan verschillen. Zo kan de economie meer groeien of krimpen dan verwacht, of beïnvloeden nieuwe regels voor statistische berekeningen het bedrag.

Het lijkt dan ook niet te gaan om een poging van de Europese Commissie om extra geld voor de EU op te halen. Uit een gelekte notitie met een overzicht van de bedragen blijkt dat naast Nederland (640 miljoen) ook het Verenigd Koninkrijk (2,1 miljard) en Italië (340 miljoen) moeten bijbetalen.

Maar de meeste landen krijgen juist geld terug, zoals Frankrijk (1 miljard), Duitsland (780 miljoen), Denemarken (320 miljoen) en Polen (320 miljoen). Alles onder elkaar gezet moet de Unie de lidstaten 420 miljoen euro terugbetalen.

Waarom gaat het voor Nederland om zo'n groot bedrag?
Volgens een bericht van het Centraal Bureau voor de Statistiek van vorige week leidt de herberekening tot de conclusie dat de economie maar liefst 7,6 procent groter is dan gedacht. In de nieuwe rekenmethode worden ook investeringen in onderzoek en defensie meegeteld. Dat maakt de economie 1,7 groter. Een extra 1,3 procent komt uit het financieel waarderen van criminele activiteiten en software die bedrijven in eigen beheer ontwikkelen. Verder gebruikt het CBS andere informatiebronnen. In het verleden werden veel gegevens verzameld via bedrijfsenquêtes, terwijl nu data rechtstreeks van de Belastingdienst en de Kamer van Koophandel komen. Daarmee kunnen bijvoorbeeld zzp'ers en de ICT-industrie beter in kaart gebracht worden. Dit maakt de economie nog eens 4,6 procent groter dan gedacht.

Kan Nederland onderhandelen over het bedrag?
Daar lijkt het kabinet wel op te hopen. Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem liet weten dat "we ons hier niet bij voorbaat bij neerleggen, we zullen de discussie met de Commissie voeren". Volgens zijn woordvoerder vinden correcties wel vaker plaats, maar gaat het dan om kleine bedragen. De grootte geeft de huidige bedragen een 'politieke betekenis'. De Britse premier David Cameron liet zich steviger uit. Hij vroeg zich af of de Commissie gek geworden is door te verlangen dat Londen voor 1 december 2,1 miljard ophoest. "Dat gaat niet gebeuren."

null Beeld Trouw: Michel van Elk
Beeld Trouw: Michel van Elk
Naheffing lidstaten op de EU-begroting (in miljoen euro) voor een deel van de lidstaten. Beeld Trouw: Michel van Elk
Naheffing lidstaten op de EU-begroting (in miljoen euro) voor een deel van de lidstaten.Beeld Trouw: Michel van Elk

De vraag is wel hoeveel onderhandelingsruimte de Commissie heeft. De EU kan geen begrotingstekort via staatsobligaties financieren, zoals de lidstaten dat doen, dus zal het geld ergens anders vandaan moeten halen. Gaat de EU bezuinigen? Of zijn de landen die nu forse bedragen terugkrijgen bereid daarvan af te zien om Nederland en het Verenigd Koninkrijk tegemoet te komen?

Uiteindelijk moet het hele begrotingsvoorstel van de Commissie - inclusief naheffingen en terugstortingen - nog wel goedgekeurd worden door de raad van ministers van financiën. Maar die stemt met gekwalificeerde meerderheid. Ook bij Britse en Nederlandse oppositie kan de raad dus goedkeuring verlenen.

Hadden we dit kunnen weten?
Het kabinet had er rekening mee gehouden dat veranderingen in rekenmethoden leiden tot een hogere EU-afdracht in de toekomst. Vanaf 2015 is daarvoor jaarlijks 300 miljoen gereserveerd. Met een naheffing over de afgelopen jaren was geen rekening gehouden. Mocht die er komen, dan zal er dus ergens bezuinigd moeten worden, of het begrotingstekort zou oplopen.

Den Haag lijkt verrast te zijn door de naheffing. Tekenend is ook dat een woordvoerder van het ministerie van financiën zegt dat het gaat om de periode 2010-2013, de jaren waarover ook het CPB de bronnen geactualiseerd heeft. Maar de gelekte notitie van de Europese Commissie spreekt over een periode die teruggaat tot 1995. Dit heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de nieuwe rekenregels - die EU-breed worden ingevoerd - uit 2010 komen, en de voorgaande uit 1995. Wordt er dus teruggerekend tot 2010, of gaat men op basis van de nieuwe regels ook de oude data vanaf 1995 onder de loep nemen?

De Haagse verbazing roept toch ook weer vragen op. Als verwacht werd dat de nieuwe regels en bronnen tot een toekomstige extra jaarheffing van 300 miljoen leiden, kon wellicht ook verwacht worden dat de normale herberekening over voorgaande jaren hoger uit zou vallen. Als de geactualiseerde bronnen laten zien dat de economie in 2010-2013 groter blijkt dan tot nu toe gedacht, heeft Nederland de afgelopen jaren eigenlijk minder dan naar draagkracht verwacht mag worden aan de Unie afgedragen.

Lees vandaag meer in Trouw over de naheffing voor de Europese lidstaten.

Kamer wil uitleg

Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem zal in ieder geval volgende maand uitleg in de Kamer moeten geven. Er stond al een debat voor 6 november gepland over de financiering van de Europese Unie. Een van de nu ontevreden Kamerleden is CDA'er Pieter Omtzigt. Hij twitterde een foto van het stenogram van een oud Kamerdebat waar de herberekening van de economie aan de orde kwam: "Op 23 april garandeerde Dijsselbloem aan de Kamer: geen nabetalingen...."

VVD-Kamerlid Mark Verheijen heeft Kamervragen gesteld over de kwestie en reageert met een verwijzing naar de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker. "Juncker wil band met burgers gaan herstellen. Dit zorgt voor het tegenovergestelde." Ook vergelijkt Verheijen de naheffing met een 'straf voor goed presteren'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden