Bestuur Bellingwedde, vooral druk met zichzelf

Bellingwedde is een bruisende Groningse plattelandsgemeente, aldus de lokale website. Zo bruisend dat de nationale pers geregeld over Bellingwedde schrijft. De gemeente worstelt zich van affaire naar affaire. Verscheurdheid en amateurisme regeren. Er lijkt nog maar een uitweg: herindelen.

Burgemeester Erik Triemstra had zich ziek gemeld. En de plek van ontslagen wethouder Marja Bos (GroenLinks) was ook onbezet. Wethouders Lea van der Tuin (CDA) en Jannes Buiter (Plaatselijk Belang Bellingwedde) waren donderdagavond de enige bestuurders achter de collegetafel in de raadsvergadering van Bellingwedde. Besloten werd dat er geen derde wethouder bijkomt. Bellingwedde probeert het uit te zingen tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart.

Ondertussen koerst de gemeente af op een fusie met buurman Vlagtwedde. De colleges van beide gemeentes stelden hun gemeenteraden deze week voor om in te stemmen met samengaan per 1 januari 2016. Bellingwedde en Vlagtwedde willen een frisse start maken als nieuwe gemeente Westerwolde. En dat is nodig, vindt vrijwel iedereen.

Bellingwedde is een gemeente met negenduizend inwoners in de regio Westerwolde, Zuid-Oost Groningen. (zie kaartje) Op de site staat dat Bellingwedde een bruisende plattelandsgemeente is. Never a dull moment, inderdaad. De gemeente worstelt zich van affaire naar affaire.

Onlangs bereikte de soap een hoogtepunt bij de aanbesteding van huishoudelijk hulp volgens de Wet Maatschappelijk Ondersteuning. Verantwoordelijk wethouder Marja Bos zou volgens burgemeester Triemstra verstrikt zijn geraakt in de aanbesteding van de huishoudelijke zorg. Ze haalde er op eigen houtje een advieskantoor bij, en besloot dat de huidige hoofdaanbieder Oosterlengte de 260 klanten moest gaan delen met mogelijk wel drie andere aanbieders. Oosterlengte was zo boos dat ze de bouw van een verpleeghuis in de gemeente stillegde. "We moesten ons van het handelen van Bos distantiëren", zei Triemstra in een extra raadsvergadering eind augustus. Triemstra zei niet op de hoogte zijn geweest van het handelen van Bos. Geen raadslid dat hem geloofde. Bos' partijgenoot van GroenLinks Nico Falke, zei met stemverheffing: "Is het werkelijk zo dat u zo apathisch bent?"

Marja Bos dient op die roerige augustusavond haar ontslag in. Maar krijgt desondanks nog een motie van wantrouwen aan haar broek van het CDA. CDA-fractievoorzitter Flip Klatter: "We geloven niet dat ze echt haar ontslagbrief schrijft. We zijn eraan gewend dat Bos het ene zegt en het andere doet." Het bespreken van de crisis duurt tot de volgende ochtend drie uur. De motie wordt uiteindelijk met negen stemmen voor en vier tegen aangenomen. De kwestie met de huishoudelijke hulp illustreert dat burgemeester Triemstra geen leider is. Triemstra excuseert zich in de extra vergadering van augustus voor het door elkaar gooien van zijn paperassen en moet zich laten souffleren door zijn buren achter de bestuurstafel. Hij verzucht doorlopend dat de zaak moeilijk is en gecompliceerd en drijft de raadsleden tot woede door geen helderheid te scheppen.

Het college krijgt de opdracht een oplossing te zoeken voor de ontspoorde aanbesteding, op straffe van het laten ploffen van de coalitie. Daags erna al komt er een verrassend bericht: De aanbesteding is teruggedraaid. Oosterlengte, dat niet had ingeschreven, gaat met de winnaars van de aanbesteding, TSN Zorggroep en Zorgkompas, overleggen over de verdeling van de klandizie.

Bellingwedde trekt doorlopend de aandacht met opmerkelijke kwesties. Zoals het nog steeds niet opgeloste probleem van Jan Koster en Gerda Winters die strijden om erkenning van hun adres Hoorn 5, een straat die volgens de gemeente niet meer bestaat sinds Bellingwedde haar uit de basisadministratie schrapte. Met onuitputtelijke energie trekken de twee al vijf jaar lang alle registers open om hun adres terug te krijgen, ook afgelopen donderdag stond Gerda Winters weer voor de sprekersmicrofoon. Jan Koster is in de archieven gedoken en verkondigt nu aan ieder die het horen wil dat er vermoedelijk fouten zijn gemaakt bij de herverkaveling die vanaf de zeventiger jaren van de vorige eeuw is uitgevoerd in de Gronings-Drentse veenkoloniën.

Politieke lappendeken
Veel van de problemen zijn terug te voeren op de chaos die is ontstaan nadat de coalitie van PvdA, VVD en Plaatselijk Belang Bellingwedde (PBB) in het voorjaar van 2011 uit elkaar klapte. Aanleiding was onenigheid over het invullen van een wethouderspost. Die vacature ontstond omdat Sonja Schreuder (PBB) opstapte. Ze voelde zich in de steek gelaten door de rest van het college bij een dossier over het Sociaal Werk en Leerbedrijf Synergon. Wat volgt is een coalitie zonder de grootste partij, PvdA. Plaatselijk Belang Bellingwedde, GroenLinks en CDA nemen plaats op de collegezetels, met gedoogsteun uit de raad.

In Bellingwedde vormen 13 raadsleden ondertussen maar liefst acht fracties. En eigenlijk is iedereen het erover eens dat het niet pluis is onder die politieke lappendeken. "Niemand vertrouwt elkaar, iedereen is belust op macht, er is oud zeer", zegt Harry Brouwer, fractievoorzitter van Plaatselijk Belang Bellingwedde. Nico Falke van GroenLinks: "Men gunt elkaar niks. Ik heb meegemaakt dat het ene raadslid anderen ervan beschuldigde zand in de tank van zijn trekkers te hebben gegooid."

Falke doelt op VVD'er Wim 't Mannetje (69) die sinds 1991 bijna onafgebroken in de Bellingwedder gemeenteraad zit en vijfeneenhalf jaar wethouder was. Met zijn zoon heeft hij een grote boomkwekerij annex akkerbouwbedrijf. In het voorjaar van 2011 is 't Mannetje demissionair wethouder. Onderhandelingen over een nieuw college met het CDA mislukken. 't Mannetje, die voorvoelt dat hij een nieuw wethouderschap op zijn buik kan schrijven, beschuldigt CDA-fractievoorzitter Richard Blommestijn daarop van belangenverstrengeling. Blommestijn is vader van een gehandicapte zoon en heeft met andere ouders een woonzorgcomplex opgericht. Daarbij zou hij volgens 't Mannetje gemeentegeld hebben misbruikt. Het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING) wordt erbij gehaald, maar kan niks onrechtmatigs ontdekken.

Als agrariër 't Mannetje eind 2011 weer in de raad zit, suggereert hij in een presidiumvergadering dat politieke tegenstanders, het CDA voorop, zand in de tank van twee trekkers en een heftruck hebben gedaan en asbest op zijn land gestrooid.

Dit voorjaar is het de raadsnestor zelf die belangenverstrengeling krijgt aangewreven. 't Mannetje neemt zitting in de hoorcommissie over het bestemmingplan buitengebied. Hij en zijn zoon hebben in dat buitengebied vele hectares grond. De twee maken zelf ook bezwaar tegen het bestemmingplan. De kwestie leidt tot het vertrek van CDA'er Blommestijn die vindt dat hij de kiezer bij zulk gegoochel met petten niet meer recht aan kan kijken.

Het is een van de vele voorbeelden die aantonen dat bestuurders in Bellingwedde het vooral druk met elkaar hebben. Ook de manier waarop de bestuurders met elkaar communiceren laat te wensen over, zo blijkt uit een ruzie in maart 2012 tussen Harry Brouwer (PBB) en Sonja Schreuder, oprichtster van die partij en tegenwoordig in haar eentje Lijst Schreuder. Schreuder is net geroyeerd als PBB-lid - ze is ziek geweest maar heeft zich volgens haar partij wel bemoeid met het landelijk politiek initiatief Nederland Lokaal. Schreuder doet aangifte van bedreiging door Brouwer. Ze verspreidt een compilatie uit de mails van Brouwer die er niet om liegt. "U heeft er een tegenstander bij waar ik zelfs bang voor ben, namelijk mijzelf in donkere dagen", En: "Ik zal elk middel gebruiken om je onderuit te halen en mijn woede zal pas afnemen als je geen geloofwaardigheid meer over hebt en je kinderen, je man en je kennissen elk vertrouwen in jou hebben verloren."

Over amateurisme op het gemeentehuis van Bellingwedde kunnen velen meepraten. Bijvoorbeeld Leo Janson, directeur van de Burcht in het dorpje Wedde. Janson heeft in 2005 plannen voor het middeleeuwse steenhuis, pal tegenover het gemeentehuis. Hij kan zijn gang gaan. Maar vreemd genoeg krijgen ook twee andere ondernemers de burcht toegezegd van de gemeente, die de eigenaar van het gebouw is. Het leidt uiteindelijk tot samenwerking van twee van de drie ondernemers. Janson en compagnon Frank Ferrari toveren het kasteeltje om tot erfgoedlogies en een oord waar minder fortuinlijke kinderen gratis vakantie mogen vieren.

"Op het gemeentehuis in Wedde mis ik professionaliteit", zegt Janson. "Expertise ontbreekt. In plaats van dat ze deskundigheid inhuren, doen ze of ze wel verstand van zaken hebben."

Grenzeloos Gunnen
"De kwaliteit van de ambtelijke organisatie wordt uiteindelijk begrensd door de kwaliteit van het bestuur", stelt oud-commissaris van de koningin van Overijssel, Geert Jansen. Dat doet hij in het rapport 'Grenzeloos Gunnen' dat afgelopen februari onder zijn leiding is verschenen. In het rapport wordt de bestuurlijke situatie in de provincie Groningen onder de loep genomen. De commissie raadt aan om de 23 huidige gemeentes samen te voegen tot zes grote gemeentes. Schaalvergroting is nodig om de grote naderende taken aan te kunnen, schrijft de herindelingscommissie van Geert Jansen.

Kleine gemeentes houden zich bezig met 'kleine' vraagstukken. Kansen op het gebied van vrijeteijdseconomie en agribusiness worden gemist. En men maakt zich amper druk om urgente kwesties als het aandeel wsw'ers en wajongers in de beroepsbevolking, de economische stagnatie en het relatief lage inkomens- en opleidingsniveau in de regio. "Dat zijn onderwerpen die de bestuurlijke en ambtelijke vermogens ver te boven gaan." En dan moet de verantwoordelijkheid voor sociale taken als jeugdzorg, werk en langdurige zorg nog komen, vanaf 2015.

Het raadswerk, dat doorgaans naast een gewone baan moet worden verricht, is voor de meeste raadsleden een veel te grote verantwoordelijkheid, vindt voormalig wethouder Melle Wachtmeester. "Tachtig procent kan niet eens een begroting lezen. Maar deze mensen hebben het wel voor het zeggen."

Wachtmeester was namens de PvdA elf jaar wethouder in Bellingwedde. Hij maakte mee hoe dertien ambtenaren in 2005 de laatste kans grepen om met vervroegd pensioen te gaan. Dat was twintig procent van het hele ambtenarenbestand. Ze namen voor zo'n vijfhonderd jaar bestuurlijke ervaring mee, berekende Wachtmeester. Bellingwedde is volgens hem niet in staat geweest het ambtelijk apparaat weer fatsoenlijk op te tuigen.

De voormalig wethouder zag daarnaast de kwaliteit van de politiek achteruit hollen door het dualisme - de in maart 2002 ingevoerde scheiding tussen college en raad. "Dualisme werkt niet in kleine gemeentes. Raadsleden gingen commissievergaderingen voorzitten, en nog bij toerbeurt ook. Als wethouder zat ik er voor Piet Snot bij. Ik moest maar afwachten of ik een vraag kreeg."

Dat Bellingwedde zo langzamerhand grossiert in gênante affaires is volgens Wachtmeester te wijten aan de lokale partijen, Plaatselijk Belang Bellingwedde voorop. "Een stel etterbakken" noemt de PvdA'er de PBB. De partij bracht volgens hem persoonlijke conflicten en belangen de raadszaal in en verlaagde het niveau.

Burgemeester vertrekt
Burgemeester Erik Triemstra geeft in een interview kort na de marathonraadsvergadering van augustus toe dat er het nodige aan schort binnen zijn gemeentegrenzen. Al steekt hij de loftrompet over wat wel is gerealiseerd. Het 'hoefijzerplan' bijvoorbeeld, waarbij de Hoofdweg door de gemeente is aangepakt. Of een nieuwe supermarkt in Bellingwolde.

Zelf kiest Triemstra eieren voor zijn geld. Hij vertrekt per 1 november. De 56-jarige CDA'er, wil geen tweede termijn. Hij heeft al een paar keer laten vallen een boekwinkel te willen beginnen.

De herindeling van Groningen
Mochten Bellingwedde en Vlagtwedde per 1 januari 2016 fuseren tot Westerwolde (werktitel) dan ontstaat een plattelandsgemeente van 25.000 inwoners. Groot genoeg voor optimaal bedienen van de burger, klein genoeg om een persoonlijk gezicht te houden, vinden de beide colleges. Maar de Groningse gedeputeerde Piet de Vey Mestdagh (D66) laat weten dat 'Westerwolde' met goede argumenten moet komen om het provinciebestuur te overtuigen van de wenselijkheid van de nieuwe constellatie. De provincie volgt in principe het rapport 'Grenzeloos Gunnen' van de commissie Bestuurlijke Toekomst Groningen (BTG). Die adviseert de 23 Groningse gemeentes terug te brengen tot 6. Bellingwedde en Vlagtwedde zouden moeten fuseren met Oldambt en Stadskanaal tot het nieuwe Oost-Groningen (werktitel) met 84.000 inwoners.

Vlagtwedde en Bellingwedde werken nu al administratief samen en zeggen dat ze voor grote uitdagingen grotere samenwerkingsverbanden zoeken. Maar van die optie is de commissie BTG, onder voorzitterschap van Geert Jansen, niet gecharmeerd. De vele intergemeentelijke administratieve verbanden die er nu al zijn in Groningen kosten volgens de commissie meer dan ze opleveren, er zit geen visie achter en binnen de samenwerking regeert vooral eigenbelang.

De herindeling van Groningen moet uiterlijk op 1 januari 2018 bereikt zijn. Tot eind dit jaar mogen de gemeentes zelf met fusievoorstellen komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden