Bestrijd Wilders in debat, buiten de rechtszaal

Vervolging van Wilders staat haaks op de lijn van het Europese Hof. Hij moet kunnen zeggen wat hij wil.

VVD-leider Mark Rutte heeft gelijk, Geert Wilders moet kunnen zeggen wat hij wil. Net als in de VS dient ook hier het belang van de vrijheid van meningsuiting zwaarder te wegen dan de inhoudelijke waardering voor de uitgesproken boodschap. Beoordeling via het strafrecht leidt immers per definitie tot een subjectieve afweging welke meningen acceptabel zijn. Die afweging, zoals nu vervat in de uitspraak van het Amsterdamse Gerechtshof, past niet alleen slecht in het Amerikaanse systeem, maar staat ook haaks op de uitgangspunten die in Europa gelden.

In de VS is in de Grondwet verankerd dat de overheid geen wetten zal maken die de vrijheid van meningsuiting beknotten. Een democratische samenleving moet worden beschouwd als een marktplaats van ideeën. De houdbaarheid van standpunten kan alleen worden bepaald door de botsing met andere standpunten en ideeën, niet door het verbieden ervan. Dat geldt zeker voor political speech, die uitingen verdienen de meeste bescherming.

Alleen uitingen die bij een mens van normale intelligentie zouden leiden tot een gewelddadige reactie (zogenaamde fighting words) en dus tot een verstoring van de openbare orde, kunnen in de VS worden verboden. Het Hooggerechtshof heeft echter vrijwel alle strafrechtelijke beperkingen van de meningsuiting ongrondwettig verklaard. Het gevaar dat wetgevers, rechters en dominante politieke groepen bepalen wat nog wenselijke meningen zijn, vond men te groot en onacceptabel .

Ook het Europese Hof voor de Rechten van de Mens vindt dat de politieke discussie in een democratische samenleving het grootste goed is. Opvattingen mogen best choquerend, verontrustend en beledigend zijn. Alleen zeer zwaarwegende belangen kunnen een beperking op politieke uitingen rechtvaardigen. Van groot gewicht is daarbij de context waarin uitspraken worden gedaan. Als de spreker zich uitlaat over een actueel onderwerp waarover, ook op andere plaatsen in Europa, een heftig debat wordt gevoerd, zoals immigratie en integratie, mag hij polemisch zijn en grote woorden gebruiken. Zelfs verwijzingen naar het nationaal-socialisme mogen. De vervolging van Wilders staat dan ook haaks op deze lijn van het Europese Hof.

Rick Lawson wijst er terecht op dat het Amsterdamse Hof ook heeft gekeken naar uitspraken van het Europese Hof waarin beperkingen wel werden geaccepteerd (Podium, 24 januari). Die uitspraken zijn echter niet relevant voor de Wilders casus. Het gaat daarbij om opruiende uitingen, in conflictsituaties die veelal gepaard gingen met geweld.

Theo van Boven vraagt aandacht voor relevante internationale instrumenten, zoals het Verdrag inzake Uitbanning van Rassendiscriminatie (Podium, 29 januari). Nederland wordt geacht om de verplichtingen die uit dit verdrag voortvloeien serieus te nemen en rekenschap af te leggen. Inderdaad schrijft het verdrag bepaalde strafbaarstellingen voor, maar het verplicht het OM natuurlijk niet om altijd tot vervolging over te gaan.

Binnen de Nederlandse rechtsorde zijn er talloze mogelijkheden om zich tegen groepsbeledigende en tot haat aanzettende uitingen te verweren, zoals het tegenspreken van degene die de uiting doet. De verenigingsvrijheid, de zeer lage kiesdrempel, het stelsel van evenredige vertegenwoordiging en de door de overheid gegarandeerde pluriformiteit van de pers vormen in dit verband belangrijke instrumenten.

Het rapport van de Europese Commissie tegen Racisme en Tolerantie (ECRI) waarnaar Van Boven verwijst is het beste bewijs dat men het politieke proces de kans moet geven zijn reinigende werking te doen. Het ECRI nam daarin aanstoot aan allerlei voorstellen, zoals de verplichting voor bewindslieden om hun dubbele nationaliteit op te geven en het algemene boerka-verbod, die inmiddels door de politiek al naar de prullenmand zijn verwezen.

De ontwikkelingen in het Amerikaanse en Europese recht tonen aan dat voor het strafrecht in dit soort zaken geen plaats is. Het is in het belang van het publieke debat dat Wilders kan zeggen wat hij wil, hoe men ook over zijn uitspraken denkt. Hem tegenspreken verdient sterk de voorkeur boven hem de mond snoeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden