Bestrijd apartheid Macedonië

De internationale gemeenschap heeft het sluimerende nationalisme in Macedonië eerder gevoed dan afgezwakt. 3500 soldaten kunnen een nieuwe Balkanoorlog vermoedelijk niet afwenden. Een lokaal vredeskorps onder VN-vlag moet de Albanese fanaten ontwapenen.

Roel van Duijn

Heeft de internationale gemeenschap nog een reële mogelijkheid om een grote oorlog in en rond Macedonië te voorkomen? Het ziet ernaar uit dat degenen die zich opwerpen als vertegenwoordigers van Europa en de wereld de kans verspeeld hebben.

Ten tijde van de Kosovo-oorlog was Macedonië nog een van de stabielste landen van de ontplofte Joegoslavische federatie. Er werd niet gevochten en er was zelfs een regering met partijen van de beide rivaliserende volkeren, Slavische Macedoniërs en Albanezen. Maar er was wel apartheid.

Nederland is sinds het aantreden van minister Herfkens een van de grootste donoren van Macedonië. Het gaat jaarlijks om 50 miljoen, ook volgend jaar weer. Wordt de hulp gegeven onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat die voor etnisch gemengde projecten wordt aangewend, bijvoorbeeld voor gemengd onderwijs. Welnee.

Er is vanuit Nederland flinke financiële hulp gegeven voor de Albanese universiteit in Tetovo (de 'Van der Stoel Universiteit'), maar geen Slavische Macedoniër die zo'n apartheidsinstelling bezoekt. Nederland besteedt veel ontwikkelingsgeld aan scholen in Macedonië, maar zonder deze wezenlijke voorwaarde. Het gevolg is een voortzetting van het systeem van strikte scheiding, met nationalistische opvoeding van de jeugd zowel aan de ene als aan de andere kant. Dat men deze voedingsbodem voor oorlog onvoorwaardelijk financiert is een blunder.

Wat heeft de internationale gemeenschap in Kosovo gedaan om te voorkomen dat het vuur naar Macedonië oversloeg? Allereerst heeft het VN-gezag in Kosovo (Unmik), onder Albanese aandrang, toegelaten dat Kosovo een vrijwel geheel door Albanezen beheerst gebied geworden is en dat is voor het zuidelijke buurland precies het verkeerde voorbeeld. Bij die verkeerde toegeeflijkheid past dat Unmik de ontwapening van het Albanese bevrijdingsleger UCK niet heeft uitgevoerd. Het 'Kosovo Beschermingskorps', dat werd gepresenteerd als een soort rampendienst, mocht uit een beperkt aantal soldaten bestaan, met een 'beperkte bewapening'. In de praktijk is het een uiterst nationalistisch, puur Albanees, tot op de tanden bewapend leger geworden. Bij door Albanezen geprovoceerde gevechten in Noord-Macedonië, die tot doel hadden het Akkoord van Ohrid te torpederen, zijn onlangs duizend van deze Kosovaarse soldaten zonder blikken of blozen de grens overgestoken om hun schietende vrienden te versterken.

Was er dan geen Amerikaanse grenswacht ter plaatse, deel uitmakend van de Kfor -de Navo-vredesmacht voor Kosovo? Ik heb niet lang geleden de Amerikaanse militaire basis Bond Steel bezocht, in de nabijheid van de Kosovaars-Macedonische grens en was onder de indruk van de stedelijke afmeting van dit kamp. Maar waarom heeft men de Kosovo-soldaten met al die macht dan niet tegengehouden? Hetzelfde probleem was al eerder gesignaleerd bij de grens tussen Kosovo en Zuid-Servië.

De confrontatie met het Albanese, gewapende nationalisme is de Navo in Kosovo uit de weg gegaan. En Unmik in haar voetspoor evenzeer. Als dat ook in Macedonië gebeurt, is een grote Balkanoorlog onafwendbaar. De Navo heeft de Albanese kwestie in Kosovo gebruikt als hefboom tegen het Servische nationalisme en Milosevic, maar nu heeft diezelfde hefboom zich ontpopt als een ander, even gevaarlijk nationalisme.

De internationale gemeenschap zal deze fout niet zonder moeite herstellen. Gezien de onaanvaardbare inmenging van het Kosovo Beschermingskorps op het grondgebied van Macedonië moet dit leger ontbonden worden. De gekozen leider van Kosovo, Ibrahim Rugova, zal dan een zucht van verlichting slaken. Deze ontbinding zal een buitengewoon moeilijke taak zijn, maar straks, als de etnische oorlog in Macedonië in volle omvang losbarst en het korps zich er opnieuw in mengt, zal het onmogelijk zijn.

Dat geldt ook voor de militaire groeperingen van de Albanezen in Macedonië. De beloofde inlevering van de 2300 wapens van het UCK is niet anders dan camouflage om ondertussen de grondwetswijziging (die voor de Albanezen een stap vooruit betekent) er door te krijgen en daarna opnieuw, in een sterkere politieke positie, te kunnen toeslaan. Echte ontwapening van de Albanese fanaten is niet mogelijk met 3500 Navo-soldaten. Het is niet eens de bedoeling, hoe nodig het ook is om oorlog af te wenden. Niet alleen is een veelvoud nodig, maar ook zijn daarvoor kwaliteiten nodig die de Kfor tot nu toe niet heeft laten zien.

Een Vredeskorps voor Macedonië moet bestaan uit mensen die bereid zijn hun vingers te branden en liefst ook op de hoogte zijn van de Albanese cultuur en taal. Zulke gemotiveerde en ingewijde mensen zijn er bij de Navo niet veel, te oordelen naar de resultaten in Kosovo. Waarom voor dit Vredeskorps niet ook de inzet gevraagd van de talrijke andere minderheden in Macedonië, bestaande uit Turken, Vlachen, Torbesji, Zigeuners, Grieken en ook vluchtelingen uit Kosovo? Zij hebben lijfelijk belang bij vrede, want zij dreigen vermalen te worden tussen de twee blokken. Betaal hun voor de wapens die zij weten in te leveren, liefst per stuk. Laat dit vredeskorps zelf zoveel mogelijk van een etnisch gemengde, lokale samenstelling zijn, zodat het zijn boodschap al daardoor uitstraalt. Zó'n samengesteld leger, onder VN-vlag, zou ook politiek een ontwapenende invloed kunnen hebben. Het is duidelijk van wie er verbeten tegenstand te verwachten is. Met de extreme Albanese nationalisten zal onvermijdelijk een appeltje geschild worden.

Er is voorlopig één lichtpunt en dat is het Akkoord van Ohrid. Het erkent dat Macedonië een veelvolkerenstaat is en werkt dat uit. Maar dit Akkoord heeft geen grond onder de voeten zolang de apartheid in de maatschappij een feit is en de gewapende strijd voortgaat van degenen die het Verdrag van Londen van 1913 (waarbij het kleine Albanië gesticht werd) nog aan het bevechten zijn. Het Akkoord van Ohrid redden, betekent nu het stationeren van een gemengd Vredesleger van bruggenbouwers in Macedonië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden