'Bestempel IS-kinderen niet bij voorbaat als veiligheidsrisico'

Het Syrische vluchtelingenkamp Ain Issa. Beeld AFP

De Raad voor de Kinderbescherming wil Nederlandse kinderen in Syrië niet bij voorbaat als veiligheidsrisico bestempelen.

Voor elk kind van een Nederlandse IS-strijder die nog in Syrië is, ligt al een terugkeerplan klaar. Tenminste, voor elk kind van wie de Raad voor de Kinderbescherming van het bestaan af weet, zegt Dirk Lont, portefeuillehouder radicalisering en jihadisme bij de raad. De plannen met daarin zoveel mogelijk informatie over het kind, moeten ervoor zorgen dat er snel en goed kan worden gehandeld zodra ze zich melden bij een Nederlandse diplomatieke post in de regio of aan de Nederlandse grens.

Kinderombudsman Margrite Kalverboer brak deze week, in navolging van Defence for Children, een lans voor de kinderen van Nederlandse uitreizigers. De overheid is vanwege het internationale Kinderrechtenverdrag verplicht er alles aan te doen om ze terug te halen, aldus Kalverboer. Een onverstandig advies, vindt de VVD: als je jihadkinderen ophaalt, haal je een groot gevaar het land in. IS wil juist dat we alleen de kwetsbaarheid van de kinderen zien, aldus het CDA.

Is die angst voor de jonge terugkeerders terecht? Nee, zegt Lont. "Tenminste, wat je niet moet doen is ze allemaal over één kam scheren. Sommigen kunnen een gevaar vormen. Omdat ze zijn opgevoed met radicale ideeën, omdat ze getuige zijn geweest van gruwelijkheden op het marktplein, of omdat ze hebben meegevochten in de strijd, wat het geval kan zijn bij jongens boven de negen jaar. Maar het is goed om de nadruk te leggen op kán. Je moet het per kind proberen uit te zoeken."

Veiligheid en zorg hand in hand

Dat is ook wat de Raad voor de Kinderbescherming probeert te doen in de terugkeerplannen. Een team van achttien specialisten staat klaar om per kind te adviseren. De één is bijvoorbeeld gespecialiseerd in trauma, de ander in hoe ideologie op kinderen inwerkt.

In alle plannen gaan veiligheid en zorg hand in hand, benadrukt Lont. "Ik kan me voorstellen dat als het kind al wat ouder is, je eerst goed moet observeren hoe het gedrag is. Dat kan in een zogenoemde JeugdzorgPlus instelling, een gesloten afdeling. Gaat het om kinderen ouder dan twaalf jaar, dan vind ik het ook niet vreemd als het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek begint. Je moet dan toch uitzoeken wat het kind heeft gedaan daar in Syrië of Irak. Maar ook dan zal er altijd een schakeling met de zorg worden gemaakt. In het kinderstrafrecht is de insteek altijd pedagogisch."

Jonge kinderen

Een ander verhaal wordt het bij zeer jonge kinderen. Volgens cijfers van de AIVD is het overgrote deel van 175 Nederlandse minderjarigen in voormalig IS-gebied jonger dan vier jaar. Die kun je volgens Lont eigenlijk niet als gevaarlijk bestempelen. De nadruk moet dan liggen op zorg. Dat begint al op Schiphol, mochten kind en moeder daar terugkeren. "De moeder zal worden aangehouden. Het beste is als zij haar kind dan uitlegt dat hij of zij nu meegaat met iemand anders en dat mama later terugkomt. Het is belangrijk de moeders daarop voor te bereiden. Als Raad voor de Kinderbescherming hebben we helaas ook ervaring met kinderen die uit de handen van de moeder moeten worden getrokken."

Volgens Lont geldt: hoe jonger, hoe meer kans op een snelle resocialisatie. "Je hoort mensen wel eens praten over geradicaliseerde kinderen, maar dat bestaat niet bij zulke jonge leeftijden. Radicalisering, daar is tijd voor nodig. Kinderen kunnen wel een radicale opvoeding krijgen. Maar haal je ze uit die omgeving weg, en plaats je ze in een gewone omgeving, dan wordt dat hun nieuwe realiteit. Kinderen zijn flexibel, dat moeten we niet vergeten."

Dat betekent niet dat het altijd goed gaat. Problemen kunnen zich ook pas jaren later voordoen, benadrukt Lont. Ook het gedrag van zeer jonge terugkeerders moet je daarom goed in de gaten houden.

Lees ook: 'Haal kinderen terug uit Syrië'

De afwachtende houding van het kabinet, dat niets doet omdat het gebied te gevaarlijk is, is onacceptabel, vindt Kinderombudsman Margrite Kalverboer. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden