Beste verkiezingsuitkomst in VS: besef dat situatie van armere moet verbeteren

Naar alle waarschijnlijkheid zal Hillary Clinton over tien dagen de verkiezingen winnen, waarbij redelijkheid lijkt te hebben gewonnen van populisme. Dat is begrijpelijk en noodzakelijk bij een gevaarlijke kandidaat als Trump, die uit het Witte Huis moet worden geweerd.

Maar een stem voor Clinton is ook een stem voor de status quo. Ze zal heus wel een aantal goede zaken bereiken voor de gewone burgers, als het Congres haar dat toestaat. Ze is sociaal bewogen en gelooft in de kracht van goed beleid. Maar ze is voorzichtig geworden en te veel opgenomen in de machtsstructuren om vergaande hervormingen door te voeren. Amerikanen uit de laagste inkomensklassen zullen zich onvoldoende in haar vertegenwoordigd voelen. En zij lijkt ervoor te hebben gezorgd dat de kandidaat die dit wel kon, Bernie Sanders, het strijdtoneel verliet. Als socialist en outsider wierp hij de gevestigde orde binnen de Democratische partij bijna omver.

In andere tijden is het outsiders ook gelukt om de nominatie te veroveren. In 1896 was Amerika ook sterk verdeeld, met een bevolkingsdeel van arme boeren en arbeiders die vervreemd waren geraakt van de politiek. Hun economische situatie was verslechterd door het afschaffen van importheffingen en andere handelsbarrières en het gebrek aan krediet - vergelijkbaar met onze huidige situatie na de economische crisis en de discussie rond Ceta.

De politieke discussie ging over de invoering van de gouden standaard. Zowel de Democratische als de Republikeinse leiders waren voorstanders van het koppelen van de dollar aan deze standaard, net als de banken en grote bedrijven. Dat zou beter zijn voor de handelspositie, omdat de dollar dan beter kon concurreren met het Engelse pond, dat eveneens zo was gekoppeld. Maar het zou de dollar ook duur maken. Voor veel Amerikanen was dit onaanvaardbaar. Het land krabbelde net op uit een economische crisis en het leed was nog niet geleden. Geld moest goedkoper worden en daarom wilden veel armere Amerikanen dat zilver ook in de muntstandaard werd opgenomen. Zo hoopten ze hun schulden beter te kunnen afbetalen en meer toegang te krijgen tot de financiële markten.

De 'silverites' werden een invloedrijke beweging, vooral in het zuiden en in het westen, de staten waar Trump het nu ook goed doet. De voorstanders van zilver hadden geen duidelijke leider totdat de jonge William Jennings Bryan een daverende toespraak hield bij de Democratische conventie in juli 1896. Zijn rede zou de geschiedenis ingaan als een van de beste ooit in de VS. Hij eindigde met het gebod: 'Spijker ons niet vast op dit kruis van goud'. Bryan werd - tegen de verwachtingen in - de Democratische presidentskandidaat.

Tot president bracht hij het niet. De coalitie die de gouden standaard wenste was te sterk en zijn tegenstanders brandden hem af als een radicaal. Maar zijn beweging bleef zich krachtig manifesteren in de politiek. Dat leidde aan het begin van de twintigste eeuw tot belangrijke hervormingen in het Amerikaanse monetaire bestel.

Bryans campagne gaf veel kiezers hoop op een betere toekomst en leek een belofte dat de overheid gelijke kansen zou geven aan alle burgers. Vergeleken met de huidige verkiezingscampagne was die zeer positief. Populisme hoeft dus niet per se een negatieve kracht te zijn in de politiek.

Deze week hield de Amerikaanse publicist Katrina Vanden Heuvel een pleidooi voor een 'inclusief populisme', Daarin worden sociaal-economische belangen van witte Trump-kiezers - vaak wonend in door globalisering hard getroffen regio's - meegenomen in een bredere coalitie met zwarten en jongeren, die juist niet op Trump stemmen. Dit inclusief populisme zou oog hebben voor de belangen van werkende mensen in plaats van multinationals, voor het scheppen van banen en de betaalbaarheid van onderwijs.

Dat is de beste uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen in 2016: het besef dat een inclusief populisme dat zich krachtig manifesteert een gevaar is voor de gevestigde politiek en dat de volgende president stappen moet zetten om de situatie van de armere Amerikanen te verbeteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden